FULL TEXT (html)
Issue: 2022, June, Volume 16, No 2
issue id: 2022_6_16_2
article id: 2022_6_16_2_23

Review



Review / Derleme


Diabetes Education In Children With Type 1 Diabetes and Their Families

Tip 1 Diyabetli Çocuk ve Ailelerinde Diyabet Eğitimi

Günay Demir1, Nurdan Akçay2


Abstract
The survival of children and young people with type 1 diabetes as a healthy individual depends on the diabetes education given by the multidisciplinary pediatric diabetes team, in which the diabetic individual plays a central role. With successful education, individuals with Type 1 diabetes and their families should be able to solve problems. It should be able to manage its blood sugar on its own. It should be strengthened and motivated to use knowledge and practical skills. Before starting the diabetes education of the child and family; components such as health beliefs and attitudes, basic diabetes knowledge, cultural status, self-management skills, readiness to learn, general and health literacy, learning style, ability, financial status, family and social support should be evaluated.Diabetes education should be started at the time of first diagnosis for all individuals with diabetes and their families. It should be given regularly, in accordance with age and developmental characteristics. It should be repeated once a year or more often. Successful education should not only provide information but also improve the quality of life. At the same time, starting from the moment of diagnosis, it should continue throughout life. Children and their families should be able to be independent, strong, and well-being physically and mentally at all points in their lives.
Key words: type 1 diabetes, diabetes education, dtructured education.


Özet
Tip 1 diyabetli çocuk ve gençlerin sağlıklı bir birey olarak yaşamını sürdürmesi, diyabetli bireyin merkezi rol oynadığı, multidisipliner çocuk diyabet ekibi tarafından verilen diyabet eğitimine bağlıdır. Başarılı eğitim ile Tip 1 diyabetli bireyler ve aileleri problem çözebilmelidir. Kan şekerlerini kendi kendine yönetebilmelidir. Bilgi ve pratik becerileri kullanma konusunda güçlenmeli, motive olmalıdır. Çocuk ve ailenin diyabet eğitimine başlanmadan önce; sağlık inanç ve tutumları, temel diyabet bilgisi, kültürel durumu, özyönetim becerileri, öğrenmeye hazır olma durumu, genel ve sağlık okuryazarlığı, öğrenme stili, yeteneği, mali durumu, aile ve sosyal destek gibi bileşenleri değerlendirilmelidir. Diyabet eğitimi, diyabetli tüm bireylere ve ailelerine ilk tanı anında başlanmalıdır. Düzenli bir şekilde, yaş ve gelişimsel özelliklerine uygun olarak verilmelidir. Yılda bir kez veya daha sıklıkla tekrar edilmelidir. Başarılı eğitim sadece bilgi vermekle kalmamalı, yaşam kalitesini de iyileştirmelidir. Tanı anından başlayarak yaşam boyu devam etmelidir. Çocuklar ve aileleri yaşamlarının tüm noktalarında bağımsız, güçlü, fiziksel ve ruhsal açıdan iyilik halinde olabilmelidirler.
Anahtar kelimeler: tip 1 diyabet, diyabet eğitimi, çocuk.



Geliş tarihi / Received: 15.11.2021    Kabul tarihi / Accepted: 09.03.2022

1Ege Üniversitesi Hastanesi / Türkiye
2Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi, Hemşirelik Bölümü / Türkiye

Address for Correspondence / Yazışma Adresi: Günay Demir, Ege Üniversitesi Hastanesi, Türkiye
gunaydemir.ege@gmail.com

Demir G, Akcay N. Diabetes Education In Children With Type 1 Diabetes and Their Families. TJFMPC, 2022;16(2): 447-455

DOI: 10.21763/tjfmpc.936444





Giriş
Tip 1 diyabet, çocukluk çağında en sık görülen endokrin bozukluktur. İnsülin, beslenme ve egzersiz dengesinin oluşturulması, normal fiziksel, sosyal gelişim ve optimal glisemik kontrolün sağlanması, çocuklarda diyabet bakımının hedefleridir.1 Diyabet tedavisi günlük yaşamın her yönünü etkiler. Bu nedenle çocuk ve aileler için yönetimi zor ve karmaşıktır. Tip 1 diyabetli çocuk ve gençlerin sağlıklı bir birey olarak yaşamını sürdürmesi, diyabetli bireyin merkezi rol oynadığı, multidisipliner çocuk diyabet ekibi tarafından sağlanması gereken diyabet eğitimine bağlıdır.2,3 Bireyin ihtiyaçlarına uygun şekilde yapılandırılmış diyabet eğitimi, diyabet yönetiminin temel taşlarından biridir.3–5 Kendi kendine bakım için gerekli bilgi, beceri ve yeteneği kolaylaştırma sürecidir.4 Sürekli bir süreçtir ve etkinliği sağlamak için tekrarlanmalıdır.6

Diyabet eğitimi, bireyin ve ailelerinin diyabetle yaşamlarında ihtiyaç duydukları bilgi, güven, pratik, problem çözme, başa çıkma becerilerini edinmesini ve uygulamasını kolaylaştıran, kendi yaşam koşulları içinde olabilecek en iyi sonuçları elde etmelerini destekleyen etkileşimli bir süreçtir.7

Diyabet eğitiminin amacı, diyabetli bireylerin ve ailelerinin benzersiz yaşam koşullarında, kendi kendilerini yönetme konusunda bilinçli seçimler yapmalarına, yaşam kalitelerini iyileştirmelerine ve komplikasyon riskini azaltmalarına yardımcı olmaktır.5 Başarılı eğitim, bireyleri ve aileleri problem çözme ve kendi kendini yönetmede bilgi ve pratik becerileri kullanma konusunda güçlendirmeli, motive etmelidir.8 Ayrıca, diyabetli kişilerin ve ailelerinin sosyal, kültürel ve ekonomik durumlarını da içine alarak günlük fiziksel ve duygusal talepleriyle başa çıkmalarına yardımcı olabilmelidir.5

Etkili eğitim; öğretme ve değerlendirme becerilerini ve bilgileri diyabetli bireyin ihtiyaçlarına göre bireyselleştirme becerisi gerektirir. Bireyselleştirilmiş eğitim planı diyabetli ve eğitimci tarafından beraber hazırlanır.5 Diyabetli çocuk ve ailesi ile karşılıklı bilgi alışverişi ile oluşturulur.9 Çocuk ve ailenin diyabet eğitimine başlamadan önce, sağlık inanç ve tutumları, temel diyabet bilgisi, kültürel durumu, özyönetim becerileri, öğrenmeye hazır olma durumu, genel ve sağlık okuryazarlığı, öğrenme stili, yeteneği, mali durumu, aile ve sosyal desteği gibi bileşenleri değerlendirilmelidir.3,10 Sonuçlara göre bireye özgü yapılandırılmış diyabet eğitim programı geliştirilebilir.
Yapılandırılmış diyabet eğitimi, multidisipliner diyabet ekibinin verdiği, kalite garantili ve denetlenebilir bir eğitimdir. Birey ve ailesinin diyabet yönetimini etkileyen faktörler göz önüne alınarak düşünülmüş, değerlendirilmiş ve yapılandırılmış yazılı bir müfredata sahiptir (Tablo 1)11. Diyabetli tüm bireylere ve ailelerine ilk tanı anında sağlanmalı ve düzenli bireysel ihtiyaç değerlendirmesi ile belirlendiği şekilde yıllık veya daha sık revize edilmelidir.12,13

Diyabet eğitiminin evrensel ilkeleri;
• Çocuklar, gençler ve aileleri diyabet eğitiminin tüm aşamalarına kolay erişebilmelidir
• Çocukluktan yetişkinliğe geçişte yaşamın farklı adımlarına uygun olmalı ve ihtiyaçlarını karşılayabilmelidir. Bu konuda bilgisi olan sağlık uzmanlarından eğitim alınmalıdır.
• Çocuğun veya ebeveynin tutumları, inançları, öğrenme stili, becerisi ve öğrenmeye hazır olma durumunun, mevcut bilgi ve hedeflerinin kapsamlı bir değerlendirmesiyle başlamalıdır.
• Eğitimciler (doktor, hemşire, diyetisyen, psikolog ve diğer sağlık uzmanları) diyabet eğitimi ve eğitim yöntemlerinde sürekli uzmanlık eğitimine erişebilmelidirler.
• Her bireyin yaşına, diyabet evresine, olgunluğuna, yaşam tarzına uygun olması, kültürel olarak duyarlı olması, bireyin ihtiyaçlarına uygun hızda verilmesi için bireyselleştirilmiş olması gerekir.
• Etkili olabilmesi için sürekli ve tekrarlanabilir olması gerekir.
• Diyabet bakım ekibi tarafından planlanmalı, belgelenmeli, izlenmeli ve düzenli olarak değerlendirilmelidir.5





Diyabet eğitimi farklı yaş gruplarına özgü belirli eğitim hedefleri içermelidir [kanıt düzeyi 4]
Bebekler ve okul öncesi çocuklar;
Güven duygusunun geliştiği bebeklik döneminde diyabet tanısı nedeniyle artan stres ve depresyon anne bebek arasında azalan bağ ve güvensizlikle sonuçlanabilir. Yeni tanı döneminde ve ilerleyen süreçlerde anne/baba ruh sağlığının da optimal düzeyde tutulmasına özen gösterilir. Bebekler ve okul öncesi çocuklar insülin enjeksiyonu, yemek ve kan şekeri izleme gibi diyabetin temel yönetim adımlarında ailelerine veya bakıcılarına tamamen bağımlıdırlar. Geçici gıda tercihleri, değişken iştah, gıda reddi ve davranışsal direnç dahil olmak üzere bu dönemde diyabet yönetimi ebeveynler ve bakıcılar için zor olabilir.14 Bebeklerde anne sütünün önemi anlatılmalı, anne sütünü azaltmayacak şekilde insülin yönetim stratejileri konuşulmalıdır. Bu sürecin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi için teknolojik yaklaşımlar dahil olmak üzere yönetim stratejileri ailelerin kendi koşullarına uygun olarak belirlenmeli ve eğitimde yer verilmelidir. Ailelere, okul öncesi dönemdeki çocukların kan şekeri ölçümünde küçük görevler almasının, özerklik ve girişimcilik duygusunun gelişiminde önemli olduğu anlatılır. Öngörülemeyen, düzensiz yeme ve aktivite davranışları nedeni ile esnek beslenme yöntemleri, oyun ve aktivite konularında tavsiyelerde bulunulur. Kendini ifade etme yeteneğindeki sınırlılıklar, bebek davranışındaki duygu durum dalgalanmaları nedeniyle bebeklerde ve okul öncesi çocuklarda hipogliseminin daha dikkatli yönetilmesi eğitim konuları arasında yer almalıdır. Eğitimde hipoglisemi korkusu oluşturmadan, hipogliseminin tanınması, önlenme stratejileri ve pratik yönetimin ipuçlarının anlatılmasına öncelik verilmelidir. İnsülin enjeksiyonu, kan şekeri ölçümü gibi girişim gerektiren uygulamaların aileler için extra bir ağrı stresi yarattığı bilinmeli, bu konuda aile ve çocuklara girişimi ve ağrıyı azaltan teknolojik yaklaşımlar anlatılmalı ve seçim hakkı sunulmalıdır.3,5 Okul öncesi çocuğa anlatılmak istenen konuların gelişim dönemine uygun biçimde, hayal gücü ve düş kullanılarak, oyun içinde deneyimlenmesi sağlanmalı, yabancı olduğu çevre, araçlar, kişiler ve yapılacak işlemler anlatılmalıdır.

İlkokul çocukları için;
Çocuğun entelektüel ve bilişsel becerilerinin geliştiği bu dönemde insülin enjekte etme ve kan şekerini kendi kendine izleme konusunda becerilerini geliştirme çabaları cesaretlendirilmelidir. Hipoglisemi semptomlarını tanıma, kendi kendine yönetme konusunda aile ve okul ile işbirliği yapılmalıdır. Evden okula geçişte, değişime uyum sağlamak için okul içinde olası sorunlara hazırlıklı eğitimler yapılır. Diyabet bakımı ve tedavisini okul programlarına, okul yemeklerine, egzersiz ve spora uyarlama konusunda tavsiyelerde bulunulur. Ebeveynlere, çocuğun bağımsızlığının kademeli olarak geliştirilmesi ve sorumluluğun aşamalı olarak devredilmesi konusunda tavsiyelerde bulunulur. Farklılık duygusunun gelişmemesi için akran ilişkileri ve benlik saygısını arttıracak stratejiler aile ve okul ile beraber düzenlenebilir. Çocuklara diyabet teknolojileri anlatılmalı ve insülin pompası, sürekli glukoz ölçüm sistemi gibi araçlar hakkında duygu ve fikirlerini ifade etmeleri için cesaretlendirilmelidir. Eğitimde iletişim, problem çözme becerileri, aile ve akran desteğinin geliştirilmesinin önemi anlatılır.3,5

Gençler için;
Gençlik, ergenliğin biyolojik ve psikososyal değişimlerini içeren çocukluk ve gelişmekte olan yetişkinlik arasındaki geçiş aşamasıdır. Diyabet bu dönemde, aile, diyabet bakım ekibi ve bireye benzersiz zorluklar getirir. Eğitim basamaklarında genç diyabetlinin olgunluk ve anlayış düzeyine uygun bağımsızlığı ve öz-yönetimi sağlanır. İnsülin uygulamasında ve kan şekerinin kendi kendine izlenmesinde bağımsızlığı geliştirmek için bilgi ve becerileri geliştirilir. Tip 1 diyabetli birçok ergen düzensiz yemek, uyku düzensizlikleri ve egzersiz modelleri nedeniyle metabolik kontrolde bozulma yaşayabilir. Beslenmedeki belirsizlik, hastalık, hipoglisemi, spor, aktiviteler ve bunun gibi durumlar ile başa çıkma stratejileri öğretilir. Ebeveynler veya akranlar ile çatışma durumlarında yardımcı olacak başa çıkma becerilerini içeren müdahaleler yapılır. Akran desteğini içeren eğitimler ile farklı yaklaşımlar denenebilir. Ailelere dönem özelliklerine göre tip 1 diyabet yönetimi ve çatışmayı en aza indirecek yaklaşımlar konusunda eğitim ve destek verilir. Sigara, alkol gibi deneylerinden kaynaklanan zararı en aza indirmeye ilişkin bilgiler, açık yargılayıcı olmayacak şekilde verilir. Beslenme ve diyabet yönetimi diyabetli gencin yaşam biçimi, sosyal rolleri, ihtiyaçları, çalışma, staj, aktiviteleri ve tercihlerine göre belirlenir, bireysel yapılandırılmış eğitimle çözüm önerileri geliştirilir. Erişkine devir polikliniklerinde geçişi kolaylaştırmak için erişkin ekibi ile iletişime geçilir, diyabetli gence bilgi verilir ve güven ortamında geçiş sağlanır.5,15

Tip 1 diyabetin yönetiminde eğitimin etkileri;
Tip 1 diyabet gibi sürekli dikkat ve beceri gerektiren kronik hastalıklarda optimal bakımın sağlanması için eğitim çok önemlidir. Ulusal ve uluslararası rehberler diyabette hasta eğitiminin, yeni tanı anından başlayarak yaşam boyu planlı bir süreç olmasını önermektedir.3,5 Diyabet eğitimi, kapsamlı öz bakım ve bilgi gerektirir. Çocukların ve ebeveynlerinin diyabet yönetimine etkin katılımına ve onların kendi diyabet tedavileri hakkında bilgiye dayalı yargılarda bulunmalarına ve seçimler yapmalarına olanak tanır. Diyabet eğitiminin etkileri birçok araştırma da ve rehberlerde sunulmuştur.
Yapılan çalışmalar diyabet eğitiminin HbA1C’yi geliştirdiğini ancak metabolik kontrolün sürdürülmesi için eğitimin sürekli olarak tekrarlanması gerektiğini göstermiştir.16–22 Diyabet eğitimi ile bilgi kazanımını artmış, kendi kendine yönetim becerisi gelişmiştir.23,24 Tip 1 diyabetli ergenlerin özellikle aile içindeki çatışmalarını azaltırken, akran desteği ve sosyalleşmeyi arttırmıştır.21,25 Diyabetli çocuk ve gençlerde öz yeterlilik, düşük stres algısı gibi olumlu duygusal imgeler oluşturur.21,22 İnsülin tedavisi bireylerde olumsuz düşüncelere yol açabilir. Diyabet eğitimi ile insülin tedavisine memnuniyetin iyileştirilmesi, diyabet bilgi ve becerisinde güçlendirme sağlandığı görülmüştür.22,26,27
Çocukluk çağı diyabet eğitimleri ailenin de içinde olduğu eğitimlerdir. Aile merkezli diyabet eğitimleri gelişmiş aile ilişkileri, gelişmiş bilgi, anlayış, daha fazla güven ve diyabeti yönetmek için artan motivasyonla sonuçlanmıştır.24,28,29 Aile ilişkilerinde iyileşme, sosyalleşmenin, aile katılımının ve diyabete uyumun arttığı gösterilmiştir.16,20,29,30 Ayrıca diyabet eğitiminin ailelerde sosyal desteği artırdığı, problem çözme becerisini geliştirdiği görülmüştür.17,18,27,31 Yaşam kalitesinde iyileşme sağlamıştır.25,27 Eğitim ile diyabetli çocuk, genç ve ailesinin yansıra sağlık personeli de zaman kazanır.30 (Tablo 2)





Diyabet eğitimi, diyabetli kişilerin kendi kendini yönetme becerilerini geliştirmek için etkili diyabet öz bakımının merkezidir. Başarılı eğitim sadece bilgiyi aşılamakla kalmamalı, aynı zamanda yaşam kalitesini de iyileştirmelidir. Tanı anından başlayarak yaşam boyu devam etmelidir. Çocuk ve ailelerinde yaşamının tüm noktalarında bağımsız, güçlü, fiziksel ve ruhsal açıdan tam bir iyilik hali sağlamalı, baş etme yeteneklerini geliştirebilmelidir.






Kaynaklar
1. Sengbusch SV, Müller‐Godeffroy E, Häger S, Reintjes R, Hiort O, Wagner V. Mobile diabetes education and care: intervention for children and young people with Type 1 diabetes in rural areas of northern Germany. Diabetic Medicine. 2006;23(2):122-127. doi:https://doi.org/10.1111/j.1464-5491.2005.01754.x
2. Brink SJ, Miller M, Moltz KC. Education and multidisciplinary team care concepts for pediatric and adolescent diabetes mellitus. J Pediatr Endocrinol Metab. 2002;15(8):1113-1130. doi:10.1515/jpem.2002.15.8.1113
3. Phelan H, Lange K, Cengiz E, et al. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2018: Diabetes education in children and adolescents. Pediatr Diabetes. 2018;19:75-83. doi:10.1111/pedi.12762
4. Powers MA, Bardsley J, Cypress M, et al. Diabetes Self-management Education and Support in Type 2 Diabetes: A Joint Position Statement of the American Diabetes Association, the American Association of Diabetes Educators, and the Academy of Nutrition and Dietetics. Diabetes Care. 2015;38(7):1372-1382. doi:10.2337/dc15-0730
5. Health (UK) NCC for W and C. Education for Children and Young People with Type 1 Diabetes. National Institute for Health and Care Excellence (UK); 2015. Accessed April 3, 2021. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK343411/
6. Alonso Martín DE, Roldán Martín MB, Álvarez Gómez MÁ, et al. Impact of diabetes education on type 1 diabetes mellitus control in children. Endocrinol Nutr. 2016;63(10):536-542. doi:10.1016/j.endoen.2016.08.012
7. Eigenmann C, Colagiuri R, National Diabetes Services Scheme (Australia), Diabetes Australia. Outcomes and Indicators for Diabetes Education: A National Consensus Position June, 2007. NDSS, National Diabetes Services Scheme, Diabetes Australia; 2007:3-6. https://www.diabetesaustralia.com.au/wp-content/uploads/Outcomes-and-Indicators-for-Diabetes-Education.pdf
8. Grey M, Boland EA, Davidson M, Yu C, Sullivan-Bolyai S, Tamborlane WV. Short-term Effects of Coping Skills Training as Adjunct to Intensive Therapy in Adolescents. Diabetes Care. 1998;21(6):902-908. doi:10.2337/diacare.21.6.902
9. Interventions to Promote Diabetes Self-Management: State of the Science - Sharon A. Brown, 1999. Accessed April 3, 2021. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/014572179902500623?casa_token=rBgyZBsBAgUAAAAA:Igi4FgYnqNP6U46chE3c6BggZ4axQj_FNakmZxzxpD22nFxDspX6jZa-MIc60MyGiZRilMpoNv2C
10. National Standards for Diabetes Self-Management Education and Support - Linda Haas, Melinda Maryniuk, Joni Beck, Carla E. Cox, Paulina Duker, Laura Edwards, Ed Fisher, Lenita Hanson, Daniel Kent, Leslie Kolb, Sue McLaughlin, Eric Orzeck, John D. Piette, Andrew S. Rhinehart, Russell Rothman, Sara Sklaroff, Donna Tomky, Gretchen Youssef, 2012. Accessed April 3, 2021. https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0145721712455997?casa_token=PiKxyAuN9HwAAAAA%3ASTh6o2a66th9lrjcvbaikCwrL-MNkeg7kM3eCb9sqYLLBX4-GESs9y2cJlQqyF8STD8-puuVGUY3
11. Diabetes UK and Department of Health. Structured Patient Education in Diabetes. Report from the Patient Education Working Group. Diabetes UK and Department of Health, London, UK; 2005.
12. Martin D, Lange K, Sima A, et al. Recommendations for age-appropriate education of children and adolescents with diabetes and their parents in the European Union. Pediatr Diabetes. 2012;13 Suppl 16:20-28. doi:10.1111/j.1399-5448.2012.00909.x
13. Diabetes (Type 1 and Type 2) in Children and Young People: Diagnosis and Management. PubMed. Published August 2015. Accessed April 3, 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26334077/
14. Sundberg F, Barnard K, Cato A, et al. Managing diabetes in preschool children. Pediatr Diabetes. 2017;18(7):499-517. doi:10.1111/pedi.12554
15. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2018: Diabetes in adolescence - Cameron - 2018 - Pediatric Diabetes - Wiley Online Library. Accessed April 20, 2021. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/pedi.12702?af=R
16. Murphy HR, Wadham C, Rayman G, Skinner TC. Approaches to integrating paediatric diabetes care and structured education: experiences from the Families, Adolescents, and Children’s Teamwork Study (FACTS). Diabet Med. 2007;24(11):1261-1268. doi:10.1111/j.1464-5491.2007.02229.x
17. Delamater AM, Bubb J, Davis SG, et al. Randomized prospective study of self-management training with newly diagnosed diabetic children. Diabetes Care. 1990;13(5):492-498. doi:10.2337/diacare.13.5.492
18. Nordfeldt S, Ludvigsson J. Self-study material to prevent severe hypoglycaemia in children and adolescents with type 1 diabetes. A prospective intervention study. Practical Diabetes International. 2002;19(5):131-136. doi:https://doi.org/10.1002/pdi.363
19. Svoren BM, Butler D, Levine BS, Anderson BJ, Laffel LMB. Reducing acute adverse outcomes in youths with type 1 diabetes: a randomized, controlled trial. Pediatrics. 2003;112(4):914-922. doi:10.1542/peds.112.4.914
20. Pinsker JE, Nguyen C, Young S, Fredericks GJ, Chan D. A pilot project for improving paediatric diabetes outcomes using a website: the Pediatric Diabetes Education Portal. J Telemed Telecare. 2011;17(5):226-230. doi:10.1258/jtt.2010.100812
21. Grey M, Whittemore R, Jeon S, et al. Internet Psycho-Education Programs Improve Outcomes in Youth With Type 1 Diabetes. Diabetes Care. 2013;36(9):2475-2482. doi:10.2337/dc12-2199
22. Hermanns N, Kulzer B, Ehrmann D, Bergis-Jurgan N, Haak T. The effect of a diabetes education programme (PRIMAS) for people with type 1 diabetes: Results of a randomized trial. Diabetes Research and Clinical Practice. 2013;102(3):149-157. doi:10.1016/j.diabres.2013.10.009
23. Nicholas DB, Fellner KD, Frank M, et al. Evaluation of an online education and support intervention for adolescents with diabetes. Soc Work Health Care. 2012;51(9):815-827. doi:10.1080/00981389.2012.699507
24. Mulvaney SA, Rothman RL, Wallston KA, Lybarger C, Dietrich MS. An internet-based program to improve self-management in adolescents with type 1 diabetes. Diabetes Care. 2010;33(3):602-604. doi:10.2337/dc09-1881
25. Katz ML, Volkening LK, Butler DA, Anderson BJ, Laffel LM. Family-based psychoeducation and Care Ambassador intervention to improve glycemic control in youth with type 1 diabetes: a randomized trial. Pediatr Diabetes. 2014;15(2):142-150. doi:10.1111/pedi.12065
26. Bernier A, Fedele D, Guo Y, et al. New-Onset Diabetes Educator to Educate Children and Their Caregivers About Diabetes at the Time of Diagnosis: Usability Study. JMIR Diabetes. 2018;3(2):e10. doi:10.2196/diabetes.9202
27. Otis M, Zhu J, Mustafa-Kutana SN, et al. Testing Usability and Feasibility of a Mobile Educator Tool for Pediatric Diabetes Self-Management: Mixed Methods Pilot Study. JMIR Form Res. 2020;4(5):e16262. doi:10.2196/16262
28. Jaser SS, Whittemore R, Chao A, Jeon S, Faulkner MS, Grey M. Mediators of 12-month outcomes of two Internet interventions for youth with type 1 diabetes. J Pediatr Psychol. 2014;39(3):306-315. doi:10.1093/jpepsy/jst081
29. Christie D, Thompson R, Sawtell M, et al. Structured, intensive education maximising engagement, motivation and long-term change for children and young people with diabetes: a cluster randomised controlled trial with integral process and economic evaluation - the CASCADE study. Health Technol Assess. 2014;18(20):1-202. doi:10.3310/hta18200
30. Berndt RD, Takenga C, Preik P, et al. Impact of Information Technology on the Therapy of Type-1 Diabetes: A Case Study of Children and Adolescents in Germany. J Pers Med. 2014;4(2):200-217. doi:10.3390/jpm4020200
31. Bloomfield S, Calder JE, Chisholm V, et al. A project in diabetes education for children. Diabet Med. 1990;7(2):137-142. doi:10.1111/j.1464-5491.1990.tb01348.x
32. Galatzer A, Amir S, Gil R, Karp M, Laron Z. Crisis Intervention Program in Newly Diagnosed Diabetic Children. Diabetes Care. 1982;5(4):414-419. doi:10.2337/diacare.5.4.414
33. Brown SJ, Lieberman DA, Germeny BA, Fan YC, Wilson DM, Pasta DJ. Educational video game for juvenile diabetes: results of a controlled trial. Med Inform (Lond). 1997;22(1):77-89. doi:10.3109/14639239709089835
34. Howe CJ, Jawad AF, Tuttle AK, et al. Education and Telephone Case Management for Children With Type 1 Diabetes: A Randomized Controlled Trial. Journal of Pediatric Nursing. 2005;20(2):83-95. doi:10.1016/j.pedn.2004.12.010
35. Hanberger L, Ludvigsson J, Nordfeldt S. Use of a web 2.0 portal to improve education and communication in young patients with families: randomized controlled trial. J Med Internet Res. 2013;15(8):e175. doi:10.2196/jmir.2425
36. Newton KT, Ashley A. Pilot study of a web-based intervention for adolescents with type 1 diabetes. J Telemed Telecare. 2013;19(8):443-449. doi:10.1177/1357633X13512069

















TJFMPC
Turkish Journal of Family Medicine
& Primary Care

e-ISSN: 1307-2048
© 2016 www.tjfmpc.gen.tr

Browser?
44.192.114.32
07.07.2022 / 10:16