FULL TEXT (html)
Issue: 2020, June, Volume 14, No 2
issue id: 2020_6_14_2
article id: 2020_6_14_2_14

Original Research



Retrospective Evaluation of Patients Applied to Tuberculosis Dispensary in Osmaniye

Retrospective Evaluation of Patients Applied to Tuberculosis Dispensary in Osmaniye

 

Osmaniye İli Verem Savaş Dispanserliğine Başvuran Hastaların Retrospektif Değerlendirilmesi

 

Mikail Özdemir*1    

 

ABSTRACT

 

World Health Organization (WHO) General Director Tedros Adhanom Ghebreyesus states, TB is a public health problem that knows no boundaries, where everyone may be in danger living in such as poverty, malnutrition or conflict. Considering the political uncertainty, wars and immigration wave of our country's neighbors, TB should not be underestimated and should be combated without compromising the vertical organization structure. In this study, the files of 1107 patients registered to the dispensary between 2005 and 2018 in Osmaniye, a neighboring camp near Syria and also hosting a refugee camp within its borders, were analyzed retrospectively. Those who were misdiagnosed and separated as ‘not TB’ were excluded from the study (n = 50 4.9%). In addition, 57 patients (5.1%) who did not reach the results of treatment and some disease parameters or entered wrongly were excluded from the study. The mean age at the time of diagnosis was 41.3 ± 18.2 years, while 64% were male and 36% were female. 94.9% of patients were citizen of foreign nationals and 5,1% were citizens of the Republic of Turkey, When the foreign nationals are evaluated within themselves, it is found that 94.1% of them are Syrian nationals. As a result of the treatment in our institution, 32 people who are still under treatment are excluded; It was found that 65.1% of the patients completed the treatment, 32.6% were cured and 5.6% were ex. The mean duration of treatment was 8,03 ± 3,60 months. Treatment completion was observed in 53.2% and cure in 30.1% of the patients. There was a negative correlation between the year of treatment and the duration of treatment (r: -0.54 p <0.001). While the site of the disease was 66.6% lung, 28.1% extrapulmonary and 5.3% both were observed together. Extrapulmonary involvement was the most common lymph node with a rate of 35.4%, pleural involvement of 34.92%, bone involvement of 8.2% and gastrointestinal involvement of 6.34%. Consequently, the population size and TB incidence of Osmaniye are parallel to Turkey and it is a sample that reflects the state of the Turkey. With the new treatment regimens, the duration of treatment is reduced and treatment success is increased.

 

Keywords: Immigration, retrospective, tuberculosis, Turkey.

 

 

ÖZET

 

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus’un da belirttiği gibi, TB sınır tanımayan, herkesin tehlike altında olabildiği, yoksulluk, yetersiz beslenme veya çatışmaların olduğu yerlerde büyüyen bir halk sağlığı sorunudur. Ülkemizin komşularının içinde bulunduğu siyasi belirsizlik, savaşlar ve göç dalgası göz önünde bulundurulduğunda, TB’nin hafife alınmaması ve dikey örgütlenme yapısından taviz vermeden hastalıkla mücadele edilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada, Suriye’ye yakın komşu ve aynı zamanda sınırları içerisinde bir mülteci kampına ev sahipliği yapan Osmaniye’de 2005 ile 2018 yılları arasında Merkez VSD’ye kayıtlı 1107 hastanın dosyaları retrospektif olarak tanımlayıcı şekilde analiz edilmiştir. Dosyalar detaylı incelenerek yanlış tanı konan ve ‘TB değil’ olarak ayrılanlar çalışma dışı bırakılmıştır (n=50 %4,9). Ayrıca tedavi sonucu ve bir takım hastalık parametrelerine ulaşılamayan ya da hatalı girilen 57 hasta da (%5,1) çalışmaya dahil edilmemiştir. Hastaların tanı anındaki yaşı ortalama 41,3 ±18,2 iken %64’ü erkek ve %36’sı kadındır. Hastaların %94,9’u Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı iken %5,1’i yabancı uyrukludur. Yabancı uyruklular kendi içerisinde değerlendirildiğinde %94,1’inin Suriye uyruklu olduğu saptanmıştır. Hastaların kurumumuzdaki tedavi sonucunda halen tedavisi devam eden 32 kişi çıkartıldığında; %65,1’inin tedavisinin tamamlandığı, %32,6’sının kür olduğu ve %5,6’sının ex olduğu saptanmıştır. Tedavi süresi ortalama 8,03 ± 3,60 aydır. Hastaların %53,2’sinde tedavi tamamlama ve %30,1’inde kür gözlenmiştir. Tedaviye başlanan yıl ile tedavi süresi arasında negatif yönde orta düzeyde korelasyon saptanmıştır (r:-0,54 p<0,001). Hastalık yeri %66,6 akciğer iken %28,1 akciğer dışı ve %5,3 her ikisi birlikte gözlenmiştir. Akciğer dışı (extrapulmoner) tutulum en sık %35,4 ile lenf nodu olurken, %34,92 plevra, %8,2 kemik ve %6,34 gastrointestinal sistem tutulumu saptanmıştır. Sonuç olarak, Osmaniye ilinin yıllara göre TB vaka analizi yapıldığında gerek nüfusu gerekse olgu hızı itibariyle paralellik göstermesinden dolayı Türkiye’nin durumunu yansıtan bir örneklem olduğu gözlenmiştir. Yeni tedavi rejimleri ile tedavi süreleri kısalmış ve başarı artmıştır.

 

Anahtar Kelimeler: Göçmen, retrospektif, tüberküloz, Türkiye.

 

Received date / Geliş tarihi: 07.01.2020, Accepted date / Kabul tarihi: 11.04.2020

1 Osmaniye Toplum Sağlığı Merkezi, Osmaniye-TÜRKİYE.

*Address for Correspondence / Yazışma Adresi: Mikail Özdemir, Osmaniye Toplum Sağlığı Merkezi, Osmaniye-TÜRKİYE.

E-mail: mikailozdemir@yandex.com

Özdemir M. Osmaniye İli Verem Savaş Dispanserliğine Başvuran Hastaların Retrospektif Değerlendirilmesi. TJFMPC, 2020;14(2): 252-258.

DOI: 10.21763/tjfmpc.671678

 

 

GİRİŞ

 

Tüberküloz (TB), Mycobacterium tuberculosis complex kaynaklı olan çoğunlukla akciğerleri tutmakla birlikte prostat, overler, kemikler ve lenf nodları gibi daha birçok yere yerleşebilen ve etkileyebilen bir hastalıktır.1 TB önlenebilir ve tedavi edilebilir bir bulaşıcı hastalıktır. Tanı konup tedavi edilmediği takdirde, toplum için büyük bir risk oluşturan halk sağlığı sorunu haline gelmektedir. Dünya nüfusunun yaklaşık dörtte birinin latent TB'si vardır, bu da insanların TB bakterileri tarafından enfekte olduğu, ancak (henüz) hastalığa yakalanmadığı ve hastalığı bulaştıramadığı anlamına gelmektedir.2 TB bakterileri ile enfekte olan kişilerin yaşam boyu %5 ile %15 oranında TB hastalığına yakalanma riski bulunmaktadır. HIV/AIDS, yetersiz beslenme ve diyabet gibi bağışıklık sistemi zayıflatan etkenlere sahip olanların veya tütün/alkol kullananların hastalanma riski daha yüksektir.3 Son birkaç yıldır yüksek morbidite ve mortalite oranları gösteren TB insan sağlığı üzerinde çok zararlı etkileri vardır. Yılda 5,7 milyonu erkek, 3,2 milyonu kadın ve 1,1 milyonu çocuk olmak üzere yaklaşık 10 milyon TB vakası rapor edilirken, Dünya Sağlık Örgütü'ne göre en sık 10 ölüm nedeninden biri olan TB her yıl 1,5 milyon ölüme sebep olmaktadır.4 Ayrıca tek başına ölüme neden olan enfeksiyoz ajanların başında gelmektedir (HIV/AIDS’in üzerinde). New York’da gerçekleşen ve Birleşmiş Milletler’in devlet başkanları düzeyindeki katılım sağladığı tüberküloz toplantısında şimdiye kadarki en iddialı Siyasi Deklarasyon yayınlanmıştır. Buna göre, 2022 yılı sonuna kadar tüberkülozlu (TB) 40 milyon insanın teşhisi ve başarılı bir şekilde tedavisi yürütülecek ayrıca 30 milyon insana TB' den korunmaları için koruyucu tedavi verilecektir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus’un da belirttiği gibi, TB sınır tanımayan, herkesin tehlike altında olabildiği, yoksulluk, yetersiz beslenme veya çatışmaların olduğu yerlerde büyüyen bir halk sağlığı sorunudur.5  Ülkemizin komşularının içinde bulunduğu siyasi belirsizlik, savaşlar ve göç dalgası göz önünde bulundurulduğunda, TB’nin hafife alınmaması ve dikey örgütlenme yapısından taviz vermeden hastalıkla mücadele edilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada, Suriye’ye yakın komşu ve aynı zamanda sınırları içerisinde iki mülteci kampına ev sahipliği yapan Osmaniye’nin 2005 ile 2018 yılları arasında VSD’ye kayıtlı TB hastaları retrospektif olarak tanımlayıcı şekilde analiz edilmiştir.

 

 

MATERYAL ve METOD

 

2005 ile 2018 yılları arasında Osmaniye Merkez VSD’ye kayıtlı 1107 hastanın dosyaları geriye dönük olarak taranmıştır. Osmaniye VSD 2018 yılı itibariyle merkez 264 bin 373, Bahçe; 22 bin 242, Düziçi; 83 bin 971, Hasanbeyli; 5 bin 341, Kadirli; 124 bin 53, Sunbas; 14 bin 38 ve Toprakkale; 20 bin 127 kişi  olmak üzere toplam 534 bin 415 kişiye hizmet vermektedir. Osmaniye VSD 1 İl kooadinatörü, 2 pratisyen hekim, 3 hemşire, 2 biyolog, 2 radyoloji teknikeri, 1 tıbbi sekreter, 1 şoför ve 2 yardımcı personel ile hizmet vermektedir. Ayrıca kurumda hastaların Akciğer grafilerinin çekilebildiği bir görüntüleme odası ve ARB boyaması yapabilen düzey 1 laboratuvar mevcuttur. Çalışma öncesinde Adana Şehir Hastanesi Etik Kurulu’ndan onay alınarak, Osmaniye İl Sağlık Müdürlüğü vasıtasıyla Sağlık Bakanlığı Birinci Basamak Araştırma Kurulu’ndan araştırma için izin alınmıştır. Olgular öncelikle hem kayıt defterlerinden hem de online veri tabanından taranarak mükerrer kayıtlar düzeltilmiştir. Ayrıca, dosyalar detaylı incelenerek yanlış tanı konan ve ‘TB değil’ olarak ayrılanlar çalışma dışı bırakılmıştır (n=50 %4,9). Ayrıca tedavi sonucu ve bir takım hastalık parametrelerine ulaşılamayan ya da hatalı girilen 57 hasta da (%5,1) çalışmaya dahil edilmemiştir. Olguların yaşı, cinsiyeti, uyruğu, muayene nedeni, tedaviye başlayan kurum, olgu tanımı, hastalığın yeri ve tedavi süreci (süresi, tedavi sonucu vb.) ile ilgili bilgileri bilgisayar ortamına aktarılmıştır. İstatistiksel analizler, SPSS 15.0  (IBM) programından faydalanılarak yapılmıştır. Değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu histogram grafikleri ve Kolmogorov-Smirnov testi ile incelendi. Tanımlayıcı analizler sunulurken ortalama, standart sapma, ortanca ve minimum-maksimum değerler kullanılmıştır. Ölçümsel verilerin birbirleri ile analizinde Spearman Korelasyon Testi’nden faydalanılmıştır. P-değerinin 0.05’in altında olduğu durumlar istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar şeklinde değerlendirildi.

 

 

BULGULAR

 

1107 hastanın 50’sinde (%4,9) TB tanısının yanlış olduğu saptanmıştır, 57 (%5,1) hastada ise tedavi sonucuna ulaşılamamıştır ve çalışmadan çıkarılmıştır. Hastaların tanı anındaki yaşı ortalama 41,3 ±18,2 ve %64’ü erkektir (Şekil 1).

 

 

 

ŞEKİL 1

 

 

Hastaların %94,9’u Türkiye Cumhuriyeti vatandaşıyken %5,1’i yabancı uyrukludur. Yabancı uyruklular kendi içerisinde değerlendirildiğinde %94,1’inin Suriye uyruklu olduğu saptanmıştır. Hastaların %96,8’i ferdi muayene için başvurmuş ve vakaların %88,4’ü yeni olgu olarak raporlanmıştır. Tedaviye başlayan kurum %35,2 birinci basamak (Osmaniye VSD) olurken, %64,8’inde ikinci & üçüncü basamak sağlık kuruluşlarında başlanmıştır. Hastalık yeri %66,6 akciğer iken %28,1 akciğer dışı ve %5,3 her ikisi birlikte gözlenmiştir (Tablo 1). Akciğer dışı (ekstrapulmoner) tutulum en sık %35,4 ile lenf nodu olurken, %34,92 plevra, %8,2 kemik ve %6,34 gastrointestinal sistem tutulumu saptanmıştır.

 

 

 

 

TABLO 1

 

 

2018 yılı itibariyle ülkemizin tamamında uygulamaya giren Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT) kapsamında, hastalarımızın tamamında bu strateji uygulanmaya başlamıştır. Ayrıca Sağlık Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı arasında imzalanan protokol gereği maddi durumu kötü olan 26 hastamıza (2018 yılı içerisinde) başarılı DGT uygulamasından ötürü maddi yardımda bulunulmuştur.

 

Hastaların kurumumuzdaki tedavi sonucunda halen tedavisi devam eden 32 kişi çıkartıldığında; %65,1’inin tedavisinin tamamlandığı, %32,6’sının kür olduğu ve %5,6’sının ex olduğu saptanmıştır. Hastaların uyrukları ile tedavi sonucunda anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p:0,016). Buna göre, yabancı uyruklu hastalarda tedavi terk ve nakil oranı anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (Tablo 2). 2005 ile 2018 yılları arasında ilimizdeki hastaların hiçbirinde ilaca dirençli vaka saptanmamıştır.

 

 

 

TABLO 2

 

 

Yıllara göre yabancı uyruklu hastaların toplam olgu hızına katkısı değerlendirildiğinde; 2005-2011 yılları arasında hiç yabancı uyruklu hasta saptanmazken; 2012 yılında toplam olgunun %1,1’ini, 2013 yılında %4,5’ini, 2014 yılında %15,4’ünü, 2015 yılında %12,3’ünü 2016 yılında %10,8’ini, 2017 yılında %15,0’ini ve 2018 yılında %11,1’ini oluşturduğu saptanmıştır.

Tedavi süresi ortalama 8,03 ± 3,60 aydır. Hastaların %53,2’sinde tedavi tamamlama ve %30,1’inde kür gözlenmiştir. Tedaviye başlanan yıl ile tedavi süresi arasında negatif yönde orta düzeyde korelasyon saptanmıştır (r:-0,54 p<0,001) (Tablo 3) (Şekil 2).

 

 

 

TABLO 3

 

ŞEKİL 2

 

 

Osmaniye ilindeki TB olgu hızı 2005 yılında 100.000’de 27,5’lerde iken bu oran Türkiye genelinde 100.000’de 29,8’dir. Ülke nüfusu ile paralel ve lineer artış gösteren Osmaniye’de TB olgu hızındaki düşüş de Türkiye geneli ile paralel seyretmiş fakat her zaman ülke ortalamasının altında kalmıştır (2017 yılı hariç). 2005 ile 2018 yılları arasında 13 yılda olgu hızı yaklaşık %50 düşüş göstermiştir (Tablo 4) (Şekil 3).

 

 

 

TABLO 4

 

ŞEKİL 3

 

 

TARTIŞMA

 

Osmaniye ilinin TB olgu hızının DSÖ eliminasyon hedeflerine uygun şekilde azaldığı ve çoğu bölgeye göre daha iyi seviyede olduğu

gözlenmektedir, fakat 2020 hedefleri göz önünde bulundurulduğunda çoğu ülkenin halen hedeflerin gerisinde olduğu bir

gerçektir.6 TB için en önemli sorunlardan biri de şüphesiz çoklu ilaca dirençli TB (MDR-TB) olgularıdır. Her yıl 480,000 kişinin çoklu ilaca

dirençli TB’den etkilendiği tahmin edilmektedir.7 Osmaniye ili son 13 yıl içerisinde sıfır vaka ile bu konuda

çevresi için de iyi bir örnek niteliğindedir. Çalışmamızda hastaların yarıdan fazlasının erkek (%64) olduğu saptanmıştır. Literatürde de erkek

cinsiyet TB için bir risk faktörü olarak belirtilmektedir.8 Dünya’da 2018 yılında çocuk yaştaki vakalar çıkarıldığında akciğer TB olgu bildiriminde

erkek / kadın oranı 1,3 ile 2,0 arasında değişmektedir.9 Horton ve arkadaşları 1993-2016 yılları

arasında 28 ülkeden 88 çalışmayı dahil ettikleri bir meta analiz çalışmasında erkek / kadın oranını kültür pozitif vakalarda 2,21 (%95 G.A. 1,92-

2,54; 24 ülkeden 56 çalışma) ve ARB pozitif vakalarda 2,51 (%95 G.A. 2,07-3,04; 22 ülkeden 40 çalışma) olarak

bulmuşlardır.10 Bizim çalışmamızda ise çocuk vakalar da dahil edildiğinde erkek / kadın oranı 1,77 olarak bulunmuştur ve literatürle uyumludur.

 

Ülkemizin de içinde bulunduğu gelişmekte olan ülkeler için tedavideki önemli bariyerlerden biri de TB stigmatizasyonudur.11 Özellikle göçmenlerle etkileşimin çok sık olduğu Osmaniye gibi küçük şehirler için de stigmatizayon hala önemli bir sorundur ve hastalığın gizlenmesine neden olabilmektedir.

 

DSÖ tarafından belirlenen standart tedavi rejimi ülkemizde de minör değişiklikler olabilmekle birlikte genel çerçevede başarılı bir şekilde uygulanmaktadır. Bu kapsamda rutin bir akciğer TB tedavisi 6 ay iken özel durumlarda (ilaca karşı direnç vb.) bu süre 12 aya kadar çıkabilmektedir. Bizim çalışmamızda da tedavi süresi ortalama 8 ay bulunarak standartlarla uyumlu bir sonuç elde edilmiştir. Ayrıca yıllara göre tedavi süresi korelasyonunun anlamlı bir şekilde düştüğü belirlenmiştir. Bu da güncel tedavi rejimlerinin nihai bir sonucudur ve literatürle uyumlu bulunmuştur.12 Ayrıca yine DSÖ tarafından TB ile mücadelede başarısı ispatlanmış ve tüm üye ülkelere tavsiye edilen DGT stratejisi yürürlüğe girdiği 2018 yılında ilimizde başarıyla uygulanmaya başlanmıştır. Buna ilaveten DGT’nin teşviki için maddi durumu kötü olan ailelere ek maddi yardım sağlanmıştır. TB ile mücadelede medikal tedavinin yanı sıra sosyal politikaların da önemi büyüktür.

 

Kurumumuzda tedavi gören hastaların (halen tedavisi devam edenler çıkartıldığında) %5,6’sının ex olduğu belirlenmiştir. Tüm dünyadaki ölüm nedenleri göz önüne alındığında, TB halen bulaşıcı hastalıklar arasında en sık ölüme neden olan etkendir.9 2018'de HIV negatif insanlar arasında TB'den 1,2 milyon (1,1–1,3 milyon) ölüm ve ek olarak HIV pozitif kişilerde TB'den 251 000 (223 000-281 000) ölüm (HIV / AIDS kaynaklı toplam ölüm sayısının % 33'ü) gerçekleştiği tahmin edilmektedir ve 2020 yılı hedefleri doğrultusunda TB kaynaklı ölümlerin %35 azaltılması hedeflenmektedir.9

Sonuç: Osmaniye ilinin yıllara göre TB vaka analizi yapıldığında gerek nüfusu gerekse olgu hızı itibariyle paralellik göstermesinden dolayı Türkiye’nin durumunu yansıtan bir örneklem olduğu gözlenmiştir. Bu nedenle, Türkiye nezdinde yapılacak olası müdahale programları (pilot çalışma vb.) için uygun bir adaydır. Yeni tedavi rejimleri ile tedavi süreleri kısalmış ve başarı artmıştır. TB ile mücadelede her bir bölgenin kendi vakalarını detaylı dosyalayıp, bölgesel müdahale planları çıkartması çok büyük fayda getirecektir.

 

 

KAYNAKLAR

 

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Transmission and Pathogenesis of Tuberculosis. Core Curriculum on Tuberculosis: What the Clinician Should Know. https://www.cdc.gov/tb/education/corecurr/index.htm. Accessed 30.12.2019,

2013:19-43.

2. Zellweger J-P. Latent tuberculosis: which test in which situation? Swiss medical weekly. 2008;138(3-4):31-37.

3. Lönnroth K, Jaramillo E, Williams BG, Dye C, Raviglione M. Drivers of tuberculosis epidemics: the role of risk factors and social determinants. Social science & medicine. 2009;68(12):2240-2246.

4. WHO. Tuberculosis. 2019; https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tuberculosis.

Accessed 30.12.2019, 2019.

5. Millington KA. Ending Tuberculosis. Brighton: Institute of Development Studies;2018:5-35.

6 MacNeil A, Glaziou P, Sismanidis C, Maloney S, Floyd K. Global epidemiology of tuberculosis and progress toward achieving global targets—2017. Morbidity and Mortality Weekly Report. 2019;68(11):263.

7. WHO. Global tuberculosis report 2013. https://apps.who.int/iris/handle/10665/91355. Accessed 20.12.2019, 2013.

8. Weiss M, Somma D, Karim F, et al. Cultural epidemiology of TB with reference to gender in Bangladesh, India and Malawi [Special section on gender and TB]. The International Journal of Tuberculosis and Lung Disease. 2008;12(7):837-847.

9. WHO. Global tuberculosis report 2019. Geneva: World Health Organization; Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO. https://www.who.int/tb/publications/global_report/en/.

Accessed 15.12.2019, 2019.

10. Horton KC, MacPherson P, Houben RM, White RG, Corbett EL. Sex differences in tuberculosis burden and notifications in low-and middle-income countries: a systematic review and meta-analysis. PLoS medicine. 2016;13(9):e1002119.

11. Hidiroglu S, Sarioz A, Ozdemir M, Luleci NE, Karavus M. Perceived Stigmatization Levels of Patients with Tuberculosis Applying to Tuberculosis Dispensaries in Istanbul. Clinical and Experimental Health Sciences. 2019;9(1):29-33.

12. Sloan DJ, Lewis JM. Management of multidrug-resistant TB: novel treatments and their expansion to low resource settings. Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene. 2016;110(3):163-172.











Şekil 1.




Tablo 1.




Tablo 2.




Tablo 3.




Şekil 2.




Tablo 4.




Şekil 3.










TJFMPC
Turkish Journal of Family Medicine
& Primary Care

e-ISSN: 1307-2048
© 2016 www.tjfmpc.gen.tr

Browser?
75.101.220.230