FULL TEXT (html)
Issue: 2016, June, Volume 10, No 2
issue id: 2016_6_10_2
article id: 2016_6_10_2_8

Review



Epileptic Seizure and Non epileptic Psychogenic Seizure Differential Diagnosis in Primary Health Care
Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Epileptik Nöbet ve Non Epileptik Psikojen Nöbet Ayırıcı Tanısı

Mehmet Balal1*, Turgay Demir1, Hacer Bozdemir1

ABSTRACT
Epileptic seizure (ES) and non-epileptic psychogenic seizure (NEPS) are one of the clinical situations where diagnostic confusions are experienced most frequently in neurology practice. Diagnostic errors lead to wrong treatment regimes that may take many years, drug side effects, additional financial burdens and negative effects in social life. ES and NEPS differential diagnosis are also the most common problems encountered at family health centers as well as at neurology clinics. Careful history taken from patient and his relatives, detailed neurologic examination are very important in reaching a correct diagnosis and treatment. In this study, it was aimed to review symptoms and results that may be used in EN and NEPS differential diagnosis at family health centers in the light of current literature.
Key words: Epileptic seizures, non-epileptic psychogenic seizure, differential diagnosis, primary health care, family health center

ÖZET
Epileptik nöbet (EN) ve non epileptik psikojen nöbet (NEPN), nöroloji pratiği içerisinde tanı karmaşasının en sık yaşandığı klinik durumlardan biridir. Yanlış tanı, uzun yıllar sürebilen yanlış tedavi rejimlerine, ilaç yan etkilerine, ek mali yüklere ve sosyal yaşamda olumsuz etkilere yol açmaktadır. EN ve NEPN ayırıcı tanısı, nöroloji kliniklerinin yanı sıra aile sağlığı merkezlerinde de sıkça karşılaşılan problemlerin başında gelmektedir. Hasta ve yakınlarından alınan dikkatli öykü, ayrıntılı nörolojik muayene doğru tanı ve tedaviye ulaşmada oldukça önemlidir. Bu derlemede, aile sağlığı merkezlerinde EN ve NEPN ayırıcı tanısında kullanılabilecek semptom ve bulguların güncel literatür bilgisi ışığında gözden geçirilmesi amaçlanmıştır.
Anahtar kelimeler: Epileptik nöbet, non epileptik psikojen nöbet, ayırıcı tanı, birinci basamak sağlık hizmetleri, aile sağlığı merkezi


Received / Geliş tarihi: 10.02.2016
Accepted / Kabul tarihi: 28.02.2016
1Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı, Adana
* Address for Correspondence / Yazışma Adresi: Mehmet Balal, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı, Adana - TÜRKİYE
* E-mail: memet_balal@hotmail.com
Balal M, Demir T, Bozdemir H. Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Epileptik Nöbet ve Non Epileptik Psikojen Nöbet Ayırıcı Tanısı. TJFM&PC, 2016;10(2):105-108.
DOI: 10.5455/tjfmpc.217587


GİRİŞ
      Epileptik nöbetler (EN), beyinde gri maddeden köken alan anormal nöronal deşarjlar sonucu, klinik bulgular ve semptomların ortaya çıkmasıdır1. Epilepsi ise, epileptik nöbetlerin tekrarlayıcı olması durumudur2,3. Epilepsi, serebrovasküler hastalıklardan sonra en sık görülen nörolojik hastalıktır4. Yapılan çalışmalarda, epilepsi prevalansı 4-18/1000 olarak bildirilmektedir5,6. Etiyolojik nedenler açısından epilepsiler, primer (idiopatik) ve sekonder olarak iki temel gruba ayrılır. Primer olanlar daha sık görülür, genelde erken yaşta başlar ve olgularda genetik yatkınlık söz konusudur6,7. Sekonder olan epilepsiler, beyinde yer kaplayıcı oluşumlar, kafa travmaları, serebrovasküler hastalıklar, santral sinir sistemi enfeksiyonları, endokrin ve metabolik hastalıklar, alkol ve madde kullanımı veya yoksunluğu gibi altta yatan birçok nedene bağlı olarak ortaya çıkabilir6,7. Nöbet sınıflaması, temel olarak nöbet semiyolojisine göre yapılır. EN'ler beyinde köken aldığı bölgeye göre, duygu, davranış ve bilinç değişiklikleri ile kendini gösterir. Nöbetler, beynin belirli bir bölgesine lokalize ise parsiyel nöbetler ortaya çıkar ve sıklıkla bilinç bozukluğu eşlik etmez. Epileptik deşarj, belirli bir bölgeden başlayıp tüm beyin dokusuna yayılıyorsa jeneralize nöbetten bahsedilir ve tabloya bilinç kaybı da eşlik edebilir6,7,8.

      Literatürde histeroepilpesi, psödonöbet, histerik nöbet, dissosiatif bozukluk adları ile de anılan NEPN'ler, anormal nöronal deşarjların eşlik etmediği, davranış olarak prezente olan epileptik nöbetlere benzeyen nöbetlerdir3,9,10. NEPN'lerin toplumdaki sıklığı 1/3000-5000 civarındadır11. Her ne kadar prevalansı epilepsiden az olsa da, sık tekrarlama eğilimi nedeniyle acil servisler, aile sağlığı merkezleri ve nöroloji kliniklerine ciddi iş yükü getirirler. Tedaviye dirençli nöbet öyküsü ile epilepsi merkezlerine başvuran hastaların % 10-30'nu NEPN'li hastalar oluşturur12,13,14.

      Sorunun bir başka boyutu ise, her iki nöbet tipinin aynı hastada bir arada olmasıdır. Yapılan çalışmalarda her iki nöbet türünün % 5-40 oranında bir arada olabileceğini bildirmektedir15,16,17,18. Nöbet geçirme yakınması ile başvuran öykü ve nörolojik muayene ile EN-NEPN ayırıcı tanısının yapılamadığı hastalarda, video-elektroensefelografi monitarizasyon (VEM) tanı da altın standarttır7,19. Bu yöntem, yeterli süre uygun antiepileptik tedaviye rağmen sıklığında azalma olmayan hastalara önerilmektedir19. Ancak bu yöntemin az sayıda özelleşmiş merkezde bulunması, pahalı bir yöntem olması ulaşılabilirliliğini zorlaştırmaktadır. EN tanısı ile takip edilen NEPN'li hastalar, ortalama 7,2 yılda tanı almaktadırlar15. Bu durum NEPN'li hastaların epilepsi tanısı ile uzun yıllar boyunca yanlış tedavi rejimlerine maruz kalmasına, ek mali yüklere, ilaç yan etkilerine ve sosyal yaşamda olumsuzluklara neden olmaktadır20,21.

Epileptik nöbet ve non epileptik psikojen nöbet ayırıcı tanısı:
Nöbet öyküsü ile başvuran bir hastada cevaplanması gereken temel soru; nöbetin epileptik olup olmadığıdır7. Her ne kadar epilepsi tanısı için EEG, VEM, serebral manyetik rezorans (MR) görüntüleme, beyin perfüzyon sintigrafisi gibi birçok yardımcı tanı yöntemi olsa da, tanıda en önemli ilk adım hasta ve yakınlarından alınan doğru öykü ve dikkatli nörolojik muayene yanı sıra nöbetin semiyolojik olarak kaydedilmesidir22. Nöbetin zamanı, süresi, ortaya çıkış şekli, semiyolojisi, presipitan faktörler, sekonder kazançlar ve nöbetin indüklenebilir olması gibi, pek çok neden ayırıcı tanı için ipuçları verir. Nöbetin görüntüsüne ulaşılamadığı olgularda (Tablo 1)’de görülen ipuçları yardımcı olacaktır7, 23

1. Yaş ve cinsiyet; EN'ler ve NEPN'ler her iki cins ve yaşta görülse de, NEPN'ler sıklıkla genç erişkin kadınları etkiler. Gelişmiş ülkelerde yapılan bazı çalışmalarda, NEPN kadınlarda, erkeklerden 10 kat daha fazla görüldüğü ve hastaların çoğunun 3-4. dekadda olduğu bildirilmiştir 24,25. Tütüncü ve arkadaşlarının, acil servise NEPN ile başvuran hastaların, bir yıllık izlenimini yaptığı çalışmada hastaların % 97,4'nün kadın olduğu bildirilmiştir26.

2. Psikiyatrik komorbidite; NEPN'li hastalarda sıklıkla çevresel ve psikojen nedenler varken, bu durum EN'de mutat bir durum değildir. NEPN'ler psikolojik bozuklukların duygu, davranış biçimi şeklinde yansıtılmasıdır3,7,9,10. Tütüncü ve arkadaşlarının çalışmasında, hastaların %73'ü en sık majör depresyon olmak üzere ek psikiyatrik tanılar almışlardır26. Bir başka çalışmada ise, hastaların %70'inde ikiden fazla psikiyatrik bozukluk saptanmış; hastaların %91'i dissosiyatif bozukluk, % 64'ü duygu durum bozukluğu, % 47'si anksiyete bozukluğu ve % 49'u posttravmatik stres bozukluğu tanısı almıştır27. NEPN'li erişkin hastalarda yapılan bir çalışmada, çocukluk çağında cinsel istismara uğrayan hasta oranı %24 olduğu bildirilmiştir7,28.

3. Antiepileptik ilaç tedavisine yanıtsızlık; epilepsi hastaları, genel olarak bir antiepileptik ilaç ile tedaviye % 50 civarında yanıt verirken, NEPN'li hastalar antiepileptik tedaviye cevap vermezler29. Sorgulandığında, sıklıkla NEPN'li hastaların daha önceden antiepileptik tedavi aldığı ve tedaviye yanıt alınmadığı öğrenilebilir.

4. Nöbet süresi, sıklığı ve zamanı; nöbetlerin çok sık aralarla gelmesi ve sürekli olarak günde bir kaç defa tekrarlaması NEPN lehine daha çok görülen bir bulgudur. Ayrıca NEPN'de postiktal konfüzyon olmaması nedeni ile nöbetler arasındaki dönemde hastalar normal iken EN'li hastalarda uzamış konfüzyon ve uyku hali nedeni ile sık nöbetlerde nöbet arası dönemde bilinç bozuklukları olabilir. Genel olarak epileptik nöbetler bir kaç dakikayı geçmezken NEPN'ler çok daha uzun sürme eğilimindedir30,31. Nöbetlerin belirli yer, zaman ve kalabalık ortamda olması NEPN lehinedir. EN'de böyle bir yer ve zaman farkı genel olarak yoktur. EN uyku ve uyanıklık durumunda olurken, NEPN'ler uyanıklıkta olur3,7,9,10. Her ne kadar hastalar uykuda da olduğunu bildirseler de dikkatli bir öykü ile hastanın uykuda olmadığı belirlenebilir30,31. Uyku uyanıklılık ayrımının yapılamadığı durumlarda VEM yardımcı yöntem olarak kullanılabilir7.

5. Nöbet tipi; EN'de deşarjın beyinde aynı bölgede olması nedeni ile nöbet tipi genel olarak aynı hastada benzer karekterde iken NEPN'de aynı hastada farklı şekillerde prezente olan NEPN'ler görülebilir3,7,32.

6. Nöbet öncesi bulgular; nöbetin başlangıcı epileptik hastalarda genelde ani olurken, NEPN'li hastalarda kademeli olarak başlar. Nöbet öncesi NEPN'de çığlık atma, çarpıntı, hiperventilasyon, el ve ayaklarda uyuşmalar gibi şikayetler olurken EN'de de epigastrik duyumsamalar, dejavu, yalanma yutkunma ve ellerde otomatizmalar oluşabilir. Bazen frontal lob kökenli nöbetler NEPN'i andıracak şekilde atipik olarak ortaya çıkabilir3,7,9,10.

7. Nöbet esnasındaki bulgular; EN'de, nöbet tipine göre tam bir bilinç yitimi olabilirken, NEPN'de bilinç yitimi olmaz. EN'de hastalar, düşmeye bağlı olarak yaralanmalar yaşarken, NEPN'de hastalar düşseler bile genelde kontrollü düşerler ve yaralanma sıklıkla yaşanmaz3,7,30,31. EN'de genelde ekstremitelerde ortaya çıkan kasılmalar tonik, klonik veya tonik klonik karekterde ve ritmik iken, NEPN'de daha çok tonik kasılma şeklinde ve ritmik değildir. Göz kapakları açılmaya çalışıldığında NEPN'li hastalar direnç gösterirken EN'de bu durum gözlenmez. EN'de daha çok gözlerde kayma ve göz kapağında tek taraflı klonik kasılmalar görülebilir3,7,31,32,33. Yine nöbet esnasında epileptik hastalarda, pupil dilatasyonu ve Babinski işareti olabilirken, NEPN'li hastalarda bu nörolojik bulgulara rastlanmaz. NEPN'li hastalarda, pelvik itme hareketi sık olarak görülen bir bulgu iken, epileptik hastalarda çok daha az ve daha hafif bir şekilde görülebilir3,7,31. İdrar kaçırma NEPN’li hastalarda nadiren bildirilse de, EN'de çok daha sık görülen bir bulgudur30,31. Syed ve arkadaşlarının yaptığı bir çalışmada, 45 semiyolojik bulgu VEM eşliğinde değerlendirilmiş, altı farklı semiyolojik bulgu, ayırıcı tanıda oldukça değerli bulunmuştur. Nöbetin ani başlaması, nöbet esnasında pupillerin genişlemesi ve postiktal konfüzyon EN için oldukça değerli iken, çevrenin farkında olma, çevredeki insanların varlığının nöbet şiddetini etkilemesi ve göz kırpıştırma NEPN lehine oldukça değerli bulunmuştur34. EN'de, nöbet başlangıcında epileptik ağlamalar olabilir ve tonik klonik kasılmalarla hırıltılı solunum ile devam eder. NEPN'li hastalarda ise, nöbet esnasında daha uzun süren inleme, zorlu hiperventilasyon ile anlaşılabilir kelimeler çıkarabilirler ve genel olarak EN'e göre daha uzun sürer3,7,32,33.

8. Nöbet sonrası bulgular; EN'de, postiktal konfüzyon özellikle jeneralize nöbetlerde sık görülen bir bulgu iken, NEPN sonrası postiktal konfüzyon görülmez30,31,32.


SONUÇ
      EN ve NEPN ayırıcı tanısı, sadece nöroloji kliniklerinde değil, aile sağlığı merkezlerinde de sık karşılaşılan problemlerin başında gelmektedir. Bu hastaların, genelde ilk başvuru yeri olan aile sağlığı merkezlerinin, nöbet ile başvuran hastaların takip ve tedavisinde anahtar rol oynadığı şüphesizdir. Ülkemizde, aile hekimliği uygulanmasına başlanması, hastaların aynı hekimler tarafından takip edilmesi ve detaylı kayıtlarının tutulması ile, hastaların sosyokültürel ve psikiyatrik durumlarının, daha iyi bilinmesini sağlamıştır. Ayrıntılı nöbet öyküsü ve dikkatli bir nörolojik muayene, hastaların doğru tanı ve tedaviye ulaşmalarını sağladığı gibi, yanlış tedavinin getireceği pek çok olumsuz sonuçları da engelleyecektir.



KAYNAKLAR
1. Bernal B, Altman N. Evidence-based medicine: Neuroi¬maging of seizures. Neuroimaging Clin N Am. 2003;13:211-24.
2. Engel J. Jr. ILAE Commission report. A proposed diagnostic scheme for people with epileptic seizures and epilepsy: Report of the ILAE task force on classification and terminology. Epilepsia 2001;42(7):796 -803.
3. Arıkanoğlu A. Epileptik nöbet ve psödonöbet ayırıcı tanısı. Klinik ve Deneysel Araştırmalar Dergisi 2011;2(3):330-34.
4. Bell GS, Sander JW. The epidemiology of epilepsy: the size of the problem. Seizure 2001;16:165-70.
5. Yeni SN. Epilepsi epidemiyolojisi. Turkiye Klinikleri J Neurol-Special Topics 2008;1(2):9-16.
6. Bittencourt PR, Adamolekum B, Bharucha N, et al. epilepsy in the tropics; Epidemiology, socioeconomic risk faktors and etiology. Epilpesia 1996;37:1121-27.
7. Çakıl D, İnanır S, Baykan H, Aygün H, Kozan R. Epilepsi ayırıcı tanısında psikojenik non-epileptik nöbetler. Göztepe Tıp Dergisi 2013;28(1):41-7.
8. Başoğlu M. Epileptik Nöbetlerde sınıflama. Epilepsiler. Akal Ofset İzmir 2001;2:38-40.
9. Verotti A, Pavone P, Agostinelli S, Nanni G, Gobbi G. Psychogenic non-epileptic seizures: A diagnostic problem difficult to solve in clinical practice. Archives of Neuropsychiatry 2012;49:243-7.
10. Zincir SB, Yenel A, Semiz ÜB. Approach to patients with ‘psychogenic non-epileptic seizures’: A review düşünen adam. The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences 2012;25:170-8.
11. Benbadis SR, Allen HW. An estimate of the preva¬lance of psychogenic non-epileptic seizures. Seizure 2000;9(4):280-1.
12. Benbadis SR, O’Neill E, Tatum WO, Heriaud L. Outcome of prolonged video-EEG monitoring at a typical referral epilepsy center. Epilepsia 2004;45(9):1150-3.
13. Martin R, Burneo JG, Prasad A, Powell T, Faught E, Knowlton R. Frequency of epilepsy in patients with psychogenic seizures monitored by video-EEG. Neurology 2003;61(12):1791-2.
14. Benbadis SR, Allen HW. An estimate of the prevalence of psychogenic non-epileptic seizures. Seizure 2000;9(4):280-1.
15. Martin R, Burneo JG, Prasad A, Powell T, Faught E, Knowlton R, et al. Frequency of epilepsy in patients with psychogenic seizures monitored by video-EEG. Neurology 2003;61(12):1791-2.
16. Bodde NM, Brooks JL, Baker GA, Boon PA, Hendriksen JG, Mulder OG, et al. Psychogenic non-epileptic seizures-definition, etiology, treatment and prognostic issues: a critical review. Seizure 2009;18(8):543-53.
17. Iriarte J, Parra J, Urrestarazu E, Kuyk J. Controversies in the diagnosis and management of psychogenic pseudoseizures. Epilepsy Behav 2003;4(3):354-9.
18. Benbadis SR, Agrawal V, Tatum WO. How many patients with psychogenic nonepileptic seizures also have epilepsy? Neurology 2001;57(5):915-7.
19. Benbadis SR, LaFrance WC Jr, Papandonatos GD. Interrater reliability of EEG-video monitoring. Neurology 2009;73:843–846.
20. Reuber M, Elger CE. Psychogenic nonepileptic seizures: review and update. Epilepsy Behav 2003;4:205–216.
21. Ioannis KA, Georgia D, Montouris B, Charitomeni PC, Marta SLD, Kimford J, et al. Patient and caregiver quality of life in psychogenic non-epileptic seizures compared to epileptic seizures. Seizure 2014;23:47–54.
22. Marc TS, Bruce K, Schefft JP, Hwa-Shain Y, Michael D. Privitera mood, personality, and health-related quality of life in epileptic and psychogenic seizure disorders. Epilepsia 2007;48(5):973-82.
23. Gilroy J. Epilepsy in Basic Neurology. Third Edition, Mc Graw-Hill Companies 2000;85-121.
24. Genç F, Yılmaz N, Biçer GY, Özen KH, Kurtuluş F, Yaman A, Temir ME. Psikojenik nonepileptik nöbetlerde indüksiyonun tanı ve prognoz üzerine etkileri. Epilepsi 2013;19(3):114-20.
25. Carson AJ, Ringbauer B, MacKenzie L, Warlow C, Sharpe M. Neurological disease, emotional disorder and disability: they are related. A study of 300 consecutive new referrals to a neurology outpatient department. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2000;68:202-6.
26. Oto M, Conway P, McGonigal A, Russell AJ, Duncan R. Gender differences in psychogenic non-epileptic seizures. Seizure 2005;14,33-9.
27. Tütüncü R, Türkçapar MH. Pseudoepileptik nöbet tanısı alan konversiyon bozukluğu hastalarının bir yıllık izlem sonuçları. Klinik Psikiyatri 2003;6:76-9.
28. Bowman ES, Markand ON. Psychodynamics and psychi¬atric diagnoses of pseudoseizure subjects. Am J Psychiatry 1996;153:57-63.
29. Abubakr A, Kablinger A, Caldito G. Psychogenic seizures: clinical features and psychological analysis. Epilepsy Behav 2003;4(3):241-5.
30. Brodie MJ, Kwan P. Staged approach to epilepsy mana¬gement. Neurology 2002;58:2-8.
31. Lesser RP. Psychogenic seizures. Neurology 1996;46(12):1499-507.
32. Avbersek A, Sisodiya S. Does the primary literature provide support for clinical signs used to distinguish psychogenic nonepileptic seizures from epileptic seizures? J Neurol Neorosurg Psychiatry 2010;81(7):719-25.
33. Varlı K. Yalancı Epileptik Nöbetler. Klinik Psikiyatri 1999;2(2):101-4.
34. Chung SS, Gerber P, Kirlin KA. Ictal eye closure is a reliable indicator for psychogenic nonepileptic seizures. Neurology 2006;66:1730-1.








Şekil 1. Epileptik nöbet ve Non epileptik psikojen nöbet belirti ve bulguları.










TJFMPC
Turkish Journal of Family Medicine
& Primary Care

e-ISSN: 1307-2048
© 2016 www.tjfmpc.gen.tr

Browser?
52.200.130.163