FULL TEXT (html)
Issue: 2015, December, Volume 9, No 4
issue id: 2015_12_9_4
article id: 2015_12_9_4_4

Original Research



A Study on the Development of Ego States Scale

A Study on the Development of Ego States Scale

 

Ego Durumları Ölçeği'nin Geliştirilmesi Çalışması

 

 

ABSTRACT

 

Introduction: The aim of this study is to develop a scale to measure ego states of the individuals.

Method: The first draft of the “Ego States Scale” contains forty items and was conducted on 309 (170 female, 129 male) college students in 2013-2014. Results: It has been seen that Cronbach’s Alfa of the scale is .84. After factor analysis; it has been showed that there are 3 factored structures which explain 40% of total variance. In order to confirm that structure, confirmatory factor analysis has been conducted and values of fit indices are RMSEA= .063, GFI= .97, CFI= .97, AGFI= .95, NFI= .95, NNFI= .93 and SRMR= .042Developed “Ego States Scale” consists of three subscales (Parent, Adult and Child) and there are 7 items in first subscale, 6 items in second subscale and 4 items in third subscale.

Conclusion: It is concluded that the scale has appropriate features for measuring the ego states.

 

Key words: Transactional analysis, ego states, scale

 

 

ÖZET

 

Giriş: Bu çalışmanın amacı, bireylerin ego durumlarını ölçmek için bir ölçek geliştirmektir.

Yöntem: “Ego Durumları Ölçeği”nin ilk taslağı kırk madde içermektedir ve 2013-2014 öğretim yılında 309 (170 kadın, 129 erkek) üniversite öğrencisine uygulanmıştır.

Bulgular: Ölçeğin, Cronbach Alfa katsayısının, .84 olduğu görülmüştür. Faktör analizi sonrası toplam varyansın % 40’ını açıklayan, 3 faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır. Bu yapının doğrulanması amacıyla yapılan, doğrulayıcı faktör analizi sonucunda uyum indeksi değerleri ise RMSEA= .063, GFI= .97, CFI= .97, AGFI= .95, NFI= .95, NNFI= .93 ve SRMR= .042 olarak bulunmuştur. Geliştirilen “Ego Durumları Ölçeği” 3 alt boyuttan (Ebeveyn, Yetişkin ve Çocuk) oluşmuş ve birinci alt boyutta 7 madde, ikinci alt boyutta 6 madde ve üçüncü alt boyutta 4 madde yer almıştır.

Sonuç: Ölçeğin ego durumlarını ölçmek için uygun özelliklere sahip olduğu sonucuna varılmıştır.

 

Anahtar kelimeler: Transaksiyonel analiz, ego durumları, ölçek

 

Ahmet R. ÖZPOLAT1

Canani KAYGUSUZ2

Veli DUYAN3

1Erzincan Üniversitesi PDR Anabilim Dalı, Erzincan

2On Dokuz Mayıs Üniversitesi PDR Anabilim Dalı, Samsun

3AnkaraÜniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Sosyal Hizmet Bölümü, Ankara

Corresponding author: Veli Duyan Ankara Üniversitesi Sağlıkl Bilimleri Fakültesi, Sosyal Hizmet Bölümü, Ankara / TÜRKİYE E-mail: vduyan@health.ankara.edu.tr Received Date: May 11, 2015 Accepted Date: July 28, 2015 

 

GİRİŞ

 

Kişilerarası ilişkilerin analizinde kullanılan, “İşlemsel Çözümleme Yaklaşımı” olarak da Türkçeleştirilen Transaksiyonel Analiz (TA), hem sistemik hem fenomonolojik bir çerçeveden yaşama bakışı önceleyen bir yaklaşımdır.1Yaşamın biçimlendirilmesini birçok varsayıma dayandıran TA; insanların özünde düşünme kapasitesine sahip olduklarını, yaşama daha çok olumlu biçimde yaklaşma eğilimine yöneldiklerini, kendi kaderlerini tayin ettiklerini ve bunu değiştirebileceklerini iddia etmektedir.2 TA, bireylerin kararlarını değiştirmek için, çoğunlukla farkındalık düzeylerini artırmanın yeterli olacağını öngörse de, bütünsel bir değişim için, bireyin kişilik özelliklerinin, davranış kalıpları ardında yer alan temel güdüleyicilerin, (sürücülerin) iyi analiz edilmesi ve değişimin buralardan başlaması gerektiğini savunur. Bu noktada, bireyin kendi yaşam sorumluluğunu üstlenmesi oldukça önemlidir3 ve sorumluluk ancak özgür seçimlerin olduğu durumlarda sahiden üstlenilebilir.4 Felsefi açıdan geniş bir spektruma oturan ve kavramsal açıdan oldukça zengin olan TA, temelde, ego durumları, transaksiyonlar, temas iletileri, yaşam senaryosu, yaşam pozisyonları ve zamanın yapılandırılması kavramları üzerinden şekillenmektedir.3

 

Kişilik kuramı olarak TA, insanların içindeki kişiliğin yapısı ve işlevi ile ilgilenmektedir. Gelişim kuramı olarak TA, insan hayatının çocukluk dönemindeki yaşantılar doğrultusunda nasıl şekillendiği ve çocukluk döneminde alınan kararlar doğrultusunda oluşan yaşam senaryosunun, kişilerin tüm hayatını nasıl yönlendirdiği konusuna eğilmektedir. Psikopatoloji kuramı olarak, TA çocuklukta oluşan kararların kişinin yetişkinlik dönemindeki hayatını nasıl aksattığını ve kişinin hayatında ne tür sorunlara yol açtığı üzerine odaklanmaktadır.2 TA’nın temelini oluşturan ego durumları ise, kişiliğin hem yapısını hem de fonksiyonunu açıklamak için kullanılmakta ve bir dizi ilgili davranış biçiminin eşlik ettiği duygular sistemi olarak tanımlanmaktadır.5

 

TA’da, ego durumları yapısal ve fonksiyonel olmak üzere iki ayrı modelle incelenmektedir. Yapısal model, saklanan anıların ve stratejilerin sınıflandırılması üzerine ilgisini odaklarken, fonksiyonel modelin ilgisi gözlenen davranışların sınıflandırılması üzerinedir.6 Ego durumlarının yapısal analizine göre her insan, ebeveyn, yetişkin ve çocuk olmak üzere üç ego durumuna sahiptir.7

 Bireyin kendi çocukluğunun kalıntıları olan bir dizi duygu, düşünce ve davranış örüntüsünü barındıran çocuk ego durumu, çoğunlukla herhangi bir ebeveyn ego durumundan gelen iletilere bir cevap olarak ortaya çıkar ve "doğal çocuk" ve "uygulu çocuk" olmak üzere iki alt kategoriye ayrılır. Çocuk ego durumu, kendi ihtiyaçlarına, isteklerine ve kurallarına göre davranır ve yapmak istediği şeyleri ne zaman isterse o zaman yapabilme özgürlüğü içinde hareket eder. Sevgi, aşk, duygulanım, muhabbet, yaratıcılık, saldırganlık, kızgınlık, başkaldırma, isyan etme gibi durumlarda doğal tepkilere sahiptir ve kendiliğinden (spontane) bir şekilde hareket eder. Sağlıklı, mutlu bir kişi, her gün içindeki doğal çocuğun kendisini uygun biçimde açığa vurmasına izin verir. Uygulu çocuk, içindeki ebeveynin temsilcileriyle motive olur ve ebeveyn ego durumunun dileklerine, davranış örüntülerine ve kurallarına göre hareket eder.7

 

Ebeveyn ego durumu, bireylerin kendi ebeveyn figürlerine benzeyen duygu, tutum ve davranış örüntülerini içeren, duygusal yönden birey için önemli olan tüm kişilerin tutum ve davranışlarının karışımı olan, bireyin yaşamla başetmek üzere başkalarından ödünç olarak aldığı, duygu, düşünce ve davranışları temsil eden yapıdır.3 Bu ego durumu, yaşamın ilk beş yılında maruz kalınan olaylara bağlı olarak, dışarıdan gelen mesajlar yoluyla nasıl davranması gerektiği konusundaki ebeveyn onaylanmalarıyla gelişir. Bu mesajlar; önyargılar, kesin hükümler, tutumlar ve değerleri kapsar. Ebeveyn ego durumunun cümleleri; gereklilik, tavsiye ve zorunluluk bildiren “-meli, -malı’”lı ifadeleri ve yönlendirmeleri içermektedir. Bu ego durumu hazzı erteletir. İnançların, değerlerin ve tutumların bekçisidir. "Eleştirel ebeveyn" ve "koruyucu ebeveyn" olarak iki alt kategoriye ayrılan ebeveyn ego durumunda, eleştirel ebeveyn, yargılayıcı bir tavır takınırken, koruyucu ebeveyn destekleyici tavırlar takınır; ama her iki ego durumunun da işlevi, bireyi kurallar içinde tutmaktır.

 

Berne (1961)’e göre, verileri özerk bir biçimde toplama, işleme ve eylemlerin temeli olarak olasılıkları değerlendirme işlevlerini yerine getiren "yetişkin ego durumu", o anki gerçekliğe göre biçimlenen bir dizi bağımsız duygu, düşünce ve davranış örüntüsü içermektedir. Yetişkin ego durumu, ebeveynin sınırlayıcı kurallarını da, çocuğun merhametini de aşar. Her iki ego durumundan gelen mesajları dikkate alır, bu mesajları kabul eder, gerçekliğe karşı bu verileri değerlendirir ve “doğru” olduğunu düşündükleri üzerine karar verir.8 Ebeveyn ve çocuk ego durumlarinin alt kategorileri olduğu halde yetişkin ego durumu tek boyutludur. Bu ego durumu olgun olmakla ilgili değildir, çünkü TA’da ego durumları yaşla bağlantılı değildir. İnsanın beyni ciddi bir biçimde zarar görmedikçe, herkes yetişkin veri işleme yeteneğinden yararlanabilir. Bu ego durumu, gerçekleri deneyden geçirme, olasılıkları değerlendirme, başarısızlık ve pişmanlık olasılıklarını en aza indirgeme ve yaratıcı başarı olasılığını artırma hedefine yöneliktir.7

 

Bireylerin, kişilerarası ilişkilerinin biçimlenmesinde önemli bir etken olarak kabul edilen ego durumları, çok sayıda araştırmaya konu olmuştur. 1990’ların başından beri, Türkiye’de de bu konuda araştırmalar yapılmaktadır. Literatür incelendiğinde, Türkiye’de ego durumlarıyla ilgili Arı 8 tarafından bir ölçek geliştirildiği anlaşılmıştır. 95 sıfattan oluşan bu ölçeğin, mantıksal geçerliliği için uzman görüşüne başvurulmuş; EDÖ’nün yapı geçerliğini kontrol etmek amacıyla ölçeğin beş ego durumu arasındaki ilişki, TA’daki beş ego durumunun teorik tanımlarıyla karşılaştırılmıştır. Benzer ölçek geçerliliği, Akkoyun ve Bacanlı9 tarafından Türkçeye uyarlanan Gough ve Heilbrun Sıfat Tarama Listesiyle gerçekleştirilmiştir. Bu ölçek Türkiye’de birçok araştırmada da kullanılmıştır. İlişkilerin, temel dinamiklerinin belirlenmesinde etkili olduğu varsayılan ego durumlarıyla ilgili, incelediğimiz kadarıyla sıfat listeleri dışında bir ölçeğin olmaması, bu alanda bir boşluğa işaret ettiğinden bu konuda yeni bir ölçek geliştirilmesine gereksinim duyulmuştur.

 

 

YÖNTEM

 

Bu çalışma, transaksiyonel analiz kuramı bağlamında ego durumlarını ölçebilecek bir ölçek geliştirmeyi amaçlayan bir çalışmadır. Ölçek geliştirmek için, verilerin elde edildiği çalışma grubuna, veri toplama ve analiz sürecine bu bölümde yer verilmiştir.

 

Çalışma grubu

 

Ölçeğin geliştirilme çalışmalarındaki örneklemi, Erzincan Üniversitesi ve Ondokuz Mayıs Üniversitesi öğrencilerinden seçilmiştir. Çalışma grubunun yaş ortalaması 23 olan, 20-32 yaş aralığında 170’i (%55) kız ve 129’i (%45) erkek olmak üzere, toplam 309 üniversite öğrencisi birey oluşturmaktadır. Çalışma grupları "amaçlı örnekleme metodu" ile seçilmiştir. Bireyler, çalışma gruplarına gönüllü olarak dâhil olmuşlardır.

 

Ego Durumları Ölçeği

 

Ölçek maddelerinin hazırlanması

 

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, öncelikle ego durumlarıyla ilgili süreli yayınlar, kitaplar ve benzer ölçeklere ilişkin literatür taraması yapılmıştır. Bu taramalardan hareketle ego durumlarını ölçen bir anket formuna ulaşılmıştır (http://www.bradfordvts.co.uk/). Bu anket formu ve Türk kültürü göz önünde bulundurularak, madde havuzu, ölçeğin geliştirilme çalışmasında yer alan ve transaksiyonel analiz kuramıyla ilgili çalışmaları olan iki uzman araştırıcı tarafından ayrı ayrı oluşturulmuştur. Ardından ayrı, ayrı iki araştırmacı tarafından oluşturulan madde formları, üçüncü araştırmacı tarafından objektifliği sağlama adına yeniden gözden geçirilerek, madde havuzuna seçilecek maddelere karar verilmiştir. Bu maddelerin bir kısmı internet adresinden elde edilen anketin yaklaşık çevirisi iken, bir kısmı ise alan literatürü bağlamında yeniden yazılmıştır. İlk madde havuzunda 40 madde yer almıştır. Bu 40 maddelik formun anlaşılırlığını test etme adına, Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesinden 50 öğrenciye uygulanmıştır. Uygulama esnasında dilbilgisi açısından ve anlaşılmasında öğrenciler tarafından güçlük yaşanan maddelerle ilgili, geribildirimler not alınmış ve gerekli düzenlemeler yapılarak ölçeğe son hali verilmiştir. Dilbilgisi açısından son hali verilen ölçek için, öncelikle örneklemin faktör analizi için uygunluğuna, bir başka deyişle örneklem büyüklüğüne bakılmıştır. Field (2005) faktör analizi için 300 kişinin yeterli olduğunu söylemektedir. Bu ölçüt temel alınarak Ego Durumları Ölçeği toplam 309 gönüllü katılımcıya uygulanmıştır. Ego Durumları Ölçeği'nin uygulamasından sonra, veriler analiz için bilgisayara girilirken, ölçeğin bazı maddelerinin katılımcılar tarafından ya unutularak ya da yanlışlıkla boş bırakıldığı görülmüştür. Boş bırakılan madde sayısı, 3’ü geçmemek üzere toplam 37 forma SPSS paket programı yardımıyla aritmetik ortalamaya göre atama yaptırılmıştır. Katılımcılardan toplanan bu veriler, bu şekliyle değerlendirmeye alınmıştır.

 

Kırk maddelik Ego Durumları Ölçeği’nin, maddelerinin iç tutarlığının bir göstergesi olarak Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmış, bu hesaplama bulguları Tablo 1’de verilmiştir. Tablo 1 incelendiğinde, Ego Durumları Ölçeği'nin Cronbach Alfa katsayısı değerinin .83 olduğu ve bazı maddelerin silindiğinde ölçeğin Cronbach Alfa değerinin yükseldiği görülmektedir. Ayrıca italik ve koyu olarak işaretlenen bu maddelerin ölçek toplam puanıyla düşük korelasyona sahip olduğu görülmektedir. Dolayısıyla bu maddeler ölçekten çıkarılarak yeniden güvenirlilik analizi yapılmıştır. Analiz sonuçları Tablo 2’de verilmiştir.

 

Tablo 2 incelendiğinde, Ego Durumları Ölçeği'nin Cronbach Alfa katsayısı değerinin .84 olduğu ve Ölçeğin Cronbach Alfa değerinin yükseldiği görülmektedir. Ayrıca, yukarıdaki maddelerin ölçek toplam puanıyla, beklenen düzeyde korelasyona sahip olduğu görülmektedir. Ölçek toplam puanıyla .30’un altında korelasyon gösteren maddelerin (t3, t7, t12, t20, t34), ölçekten çıkarılsa dahi cronbach alfa değerinin .84’ün üzerine çıkmadığı görülmektedir. Bu bağlamda da bu maddeler ölçekten çıkarılmamıştır. İç tutarlılığın bir göstergesi kabul edilen bu analizden sonra, Ego Durumları Ölçeği'nin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla, önce "açımlayıcı faktör analizi", ardından "doğrulayıcı faktör analizi" yapılmıştır.

 

Ego Durumları Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları

 

Ego Durumları Ölçeği’nin yapı geçerliği

 

Ego Durumları Ölçeği'nin, faktör yapısını incelemek amacıyla açımlayıcı (explanatory) faktör analizi yapılmıştır. 32 madde için temel bileşenler tekniği ile, varimax döndürme kullanılarak faktör sayısı incelenmiş ve maddelerin 3 faktörde toplandığı belirlenmiştir.

 

 

TABLO 1

 

TABLO 2

 

 

Bu döndürmenin kullanılmasının nedeni bağımsızlık, yorumlamada açıklık ve anlamlılık sağlama amaçlıdır. Sosyal bilimlerde, ölçek geliştirmede sıklıkla dik döndürme tercih edilmektedir. Dik döndürme tekniklerinden en sık kullanılan varimax ve quartimaxtır. Her iki teknik de maddelerin yük değerini bir faktörde 1.0’a, diğerlerinde ise 0.0’a yaklaştırmayı amaçlar.10 Bu çalışmada uygulamada daha yaygın bir kullanımı olan varimax döndürme tekniği tercih edilmiştir. Ayrıca verilerin normallik dağılım grafikleri incelenmiş ve veri setinin normal dağılım aralığında olduğu, ve veri setinde uç değerlerin yer almadığı görülmüştür.

 

Açımlayıcı faktör analizi (afa)

 

 Çalışmada açımlayıcı faktör analizlerinin kullanılmasının nedeni, teorik olarak belirlenen ölçeklerden yani gözlenen değişkenlerden oluşan faktörlerin birbirlerinden bağımsız bir biçimde, faktörleşip faktörleşemediklerinin anlaşılabilmesidir. Verilerin faktör analizinin uygulanabilir olup olmadığını anlamak amacıyla, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) testi ve analiz edilecek değişkenler arasındaki ilişkilerin anlamlı ve sıfırdan farklı olup olmadığını anlamak amacıyla da Bartlett testi uygulanmış olup, bulgular Tablo 3’te verilmiştir.

 

 

TABLO 3

 

 

Tablo 3 incelendiğinde, KMO katsayısının 0,75 olduğu görülmektedir. Bu değerin 0,70’e eşit veya bu orandan büyük olması beklenir.11 Yine tablodan Bartlett testine ilişkin ki-kare değerinin p< .001 önem düzeyinde anlamlı olduğu görülmektedir. Bu bulgu, verilere faktör analizinin uygulanabilir olduğunu göstermektedir. Verilerin faktör analizine uygun olduğu belirlendikten sonra, 32 madde ile kuramsal temelde 3 boyuta ayrılacağı öngörülen ölçeğe temel bileşenler analizi yapılmış ve kavramsal anlamlılık sağlanması-kavramsal anlamlılığın arttırılması amacıyla varimax dik döndürmesi uygulanmıştır. Analize ilişkin bulgular Tablo 4’te verilmiştir.

 

 

TABLO 4

 

 

Tablo 4’te görüldüğü gibi 3 faktöre dağılan 32 maddelik Ego Durumları Ölçeği'nin faktör analizi sonrası toplam varyansın % 31’ini açıklayan, öz değeri 1.5 olan, 3 faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır. Faktör sayısını belirlemede kullanılan diğer bir yöntem de ScreePlot testidir. ScreePlot testi yapılarak, grafik eğrisinin eğiminde oluşan ilk ani değişikliğin 3. faktörde meydana geldiği gözlenmiştir.

Bu veri maddelerin 3 faktörlü yapısını desteklemektedir. Aşağıda Şekil 1’de ScreePlot test sonucu verilmiştir.

 

 

ŞEKİL 1

 

 

Faktör analizinde, faktör yüklerinin .40 ve üzerinde olması kabul edilebilir bulunmaktadır.11 Varimax döndürme yöntemi sonrası maddelerin 3 faktördeki dağılımları Tablo 5’te verilmiştir.

 

 

TABLO 5

 

 

Tablo 5. incelendiğinde, 1., 2. ve 3. faktördeki italik ve koyu olarak işaretlenen 15 maddenin faktör yükünün düşük olduğu bulgulanmıştır. Bu etkiyi ortadan kaldırmak amacıyla, italik ve koyu olarak yazılmış olan bu maddeler ölçekten çıkarılarak, ölçek yeniden faktör analizine tabi tutulmuştur. Bu maddeler çıkarıldıktan sonra ölçek maddelerinin açıkladığı varyans oranları da artmıştır Sonuçlar Tablo 6’da verilmiştir.

 

 

TABLO 6

 

 

Tablo 6’da görüldüğü gibi 3 faktöre dağılan 17 maddelik Ego Durumları Ölçeği'nin faktör analizi sonrası toplam varyansın % 40’ını açıklayan 3 faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır. Ölçeğin maddelerinin faktör yüklerini hesaplamak amacıyla yeniden açıklayıcı faktör analizi yapılmıştır. Varimax döndürme sonrasında ölçek maddelerinin faktör yükleri Tablo 7’de verilmiştir.

 

 

TABLO 7

 

 

Tablo 7. incelendiğinde, 15 maddenin çıkarılmasıyla ölçek maddelerinin faktör yükünün kabul edilebilir düzeyde olduğu görülmüştür. 17 maddelik Ego Durumları Ölçeği'nin üç faktörlü yapısını oluşturan maddelerin 1-7 arasındaki maddelerin Ebeveyn Ego Durumu'nu ölçtüğü, 8-13 arası maddelerin Çocuk Ego Durumu'nu ölçtüğü ve 14-17 maddelerin Yetişkin Ego Durumu'nu ölçtüğü söylenebilir.

 

Doğrulayıcı faktör analizi (dfa)

 

Kuramsal temel ele alınarak, 17 maddeden oluşan 3 faktörlü yapı elde edildikten sonra, Açımlayıcı (Explanatory) Faktör Analizi sonuçları temel alınarak, ölçeğin 3 boyutlu yapıya ait modeli Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. DFA sonucunda elde edilen uyum indeksleri [Uyum iyiliği (Goodness of Fit İndeks=GFI), Düzeltilmiş Uyum İndeksi (Adjusted Goodness of Fit İndeks=AGFI), Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (Comparative Fit İndeks=CFI), Normlaştırılmış Uyum İndeksi (Normed Fit İndeks=NFI), Normlaştırılmamış Uyum İndeksi (Non-Normed Fit İndeks=NNFI), Yaklaşık Hataların Ortalama Karekökü (Root-Mean-Square Error of Approximation=RMSEA) ve Standardize Edilmiş Hataların Ortalama Karekökü (Standardized Root-Mean-Square Residual=S-RMR)] incelenmiş ve Ki-kare değerinin (χ 2= 259, sd= 116, χ / Sd oranı=2.23, p=0.01) kabul edilebilir düzeyde anlamlı olduğu gözlemlenmiştir. Uyum İndeksi değerlerinin ise RMSEA= .063, GFI= .97, CFI= .97, AGFI= .95, NFI= .95, NNFI= .93 ve SRMR= .042 olarak bulunmuştur. Uyum indekslerinde GFI, CFI, AGFI, NFI, NNFI için > .90; RMSEA ve S-RMR için < .05 ölçüt13 olarak alınmıştır. Bu uyum indeksi değerlerinden hareketle model ve gözlenen veri arasında uyum olduğu ve önerilen modelin makul düzeyde uyum gösterdiği bulgulanmıştır. Modele ilişkin path diyagramı ve faktör yükleri şekil 2’de verilmiştir.

 

 

ŞEKİL 2

 

 

Şekil 2’deki DFA sonucuna göre madde faktör yüklerinin .39 ila .64 arasında değiştiği gözlenmiştir DFA sonucunda ölçeğin 3 boyutlu, 17 maddelik son haline ulaşılmıştır. Bu verilere dayanarak modele giren tüm maddelerin modelle uyum gösterdiğini söyleyebilmekteyiz.

 

Ego Durumları Ölçeği’nin puanlarının değerlendirilmesi

 

Ego Durumları Ölçeği, bireylerin ego durumlarını ölçme amacıyla geliştirilen, 17 maddelik likert tipi bir ölçektir. Bireylerden, ölçekte yer alan her bir maddenin kendilerine ne kadar uyduğunu, 1-5 arası dereceleyerek göstermeleri istenmektedir. Maddelere verilen cevaplar; "5=Kesinlikle Benim Gibi", "4=Benim Gibi", "3=Kararsızım", "2=Benim Gibi Değil" ve 21=Kesinlikle Benim Gibi Değil" şeklinde derecelendirilmektedir. Ölçek, 3 alt boyuttan oluşmaktadır. Ebeveyn Ego Durumu boyutunda 7 madde, Yetişkin Ego Durumu boyutunda 4 madde, Çocuk Ego Durumu'nda ise 6 madde bulunmaktadır.

 

Hem grup, hem de bireysel olarak uygulanabilen ölçeğin standart cevaplama süresi 5 dakika olarak belirlenmiştir. Ego Durumları Ölçeği'nde, her bir alt ölçekten alınan puanın yüksekliğine göre bireyin "Ego Durumu" belirlenmektedir. Ölçek maddeleri, ölçek alt boyutlarına eşit dağılmadığı için şu formül ( [100 ÷ en yüksek puan] × Ego Durumları Puanı) kullanılarak Bireylerin Ego Durumları puanı 100 üzerinden eşit bir biçimde hesaplanır. Buna göre, (Ebeveyn Ego Durumu Alt Ölçeği 7 madde alt ölçekten alınabilecek en yüksek puan 5 x 7 = 35’dir). Ebeveyn Ego Durumu alt ölçeğinde 100 ÷ 35 = 2.85 katsayısı, (Yetişkin Ego Durumu Alt Ölçeği 4 madde alt ölçekten alınabilecek en yüksek puan 5 x 4 = 20’dir ). Yetişkin Ego Durumu alt ölçeğinde 100 ÷ 20 =5 katsayısı, (Çocuk Ego Durumu Alt Ölçeği 6 madde alt ölçekten alınabilecek en yüksek puan 5 x 6 = 30’dur.) Çocuk Ego Durumu alt ölçeğinde 100 ÷ 30 = 3,33 katsayısı, elde edilmiştir. Örneğin, Ebeveyn Ego Durumu alt ölçeğinden 18 puan alan bir Bireyin Ebeveyn Ego Durumu puanı 18 × 2,85 = 51 puandır” şeklinde hesaplanır. Alt ölçeklerden alınan puanın yüksekliği bireyin Ego Durumunu belirler.

 

 

SONUÇ

 

Yapılan araştırmada, bireylerin ego durumlarını belirlemeye yönelik bir ölçek geliştirilmiştir. Geliştirilen ölçeğin, geçerlilik ve güvenirlik puanlarının yüksek olduğu bulunmuştur. Araştırma sonucunda, Ego Durumları Ölçeği'nin Transaksiyonel Analiz kuramı doğrultusundaki üç alt faktörden oluştuğu bulgulanmıştır. Bunlar, "Ebeveyn Ego Durumu", "Çocuk Ego Durumu" ve "Yetişkin Ego Durumu"dur. Ölçek alt boyutlarının Ebeveyn, Çocuk ve Yetişkin Ego durumu olarak adlandırılmasında hem kuramsal çerçeve incelenmiş, hem de bu kuramsal temel bağlamında yer alan alt faktör maddeleri incelenerek karar verilmiştir. Ancak, Ebeveyn Ego Durumu ve Çocuk Ego Durumu kuramsal temelde iki alt boyuta daha ayrılmaktadır. Ebeveyn Ego durumu kuramsal olarak kendi içinde, Eleştirel ve Koruyucu ebeveyn olarak iki alt kategoriye ayrılmaktadır. Çocuk Ego Durumu ise, Doğal Çocuk ve Uygulu Çocuk olarak iki alt kategoriye ayrılmaktadır. Ancak bu çalışmada, bu ego durumları istatistiki olarak iki alt kategoriye ayrılmamıştır. Bu bireyci ve toplulukçu kültür farkından kaynaklanabilir.

 

Araştırma sonucunda, geliştirdiğimiz ölçme aracında, kendi ego durumunu anlama ve başkalarının ego durumunu anlama, yani başkalarının kullandığı ego durumu ve buna ilişkin iletişim yöntemleri keşfedilebilmektedir. Bu açıdan düşünüldüğünde, geliştirilen Ego Durumları Ölçeği'nin, Transaksiyonel Analiz literatürü bağlamında kullanılabilir bir ölçme aracı olduğunu söylemek mümkündür. Ego Durumları Ölçeği'nin geliştirilmesi amacıyla, üniversitede öğrenim gören bireylerden veriler toplanmıştır. Bu bağlamda düşünüldüğünde, ölçeğin kullanılabileceği yaş profilinin 20 ve 40 yaş aralığında olduğunu söylemek mümkündür. Bunun yanında, ölçek maddeleri incelendiğinde, maddelerin insan doğasıyla ve kişilerarası ilişkililerle ilgili olduğu görülmektedir. Bu durum ölçeğin kullanım alanını genişlettiği düşünülebilir. Buna göre, kişilerarası ilişkileri, kişinin iletişim biçimini ve çevreyi algılama biçimini, benlik algısı, davranış problemlerinin doğasını anlama ve açıklamada da kullanılabilir. Fakat zaman içinde, sadece ergen ya da yetişkin yaş profiline ve farklı yaşam alanlarına özgü spesifik ölçümlerinin geliştirilmesi gerekebilir.

 

 

KAYNAKLAR

 

1.Tüfekçi S. Romantik ilişkilerde genç yetişkinlerin aşka ilişkin tutumları ve kişilik özellikleri: transaksiyonel analiz ego durumları açısından bir değerlendirme. Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul; 2008.

2.Stewart I, Joines V. TA today: a new introduction to transactional analysis. Lifespace Publishing, Nottingham; 1987.p.5-30

3.Akkoyun F. Transaksiyonel analiz. Psikolojide İşlemsel Çözümleme Yaklaşımı. İstanbul: Nobel Yayın Dağıtım; 2011.p.14-43

4.Karahan, T. F., & Sardoğan, M. E. Psikolojik danışma ve psikoterapide kuramlar. Deniz Kültür Yayınları; 2004.p.219-242

5.Berne E. Hayat Denen Oyun. İstanbul: Kariyer Yayıncılık; 2001.p.25-33

6.Akbağ M. Stresle başa çıkma tarzlarının üniversite öğrencilerinde olumsuz otomatik düşünceler, transaksiyonel analiz ego durumları ve bazı değişkenler açısından incelenmesi. Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi. İstanbul; 2000.

7.James M, Jongevard D. Kazanmak için doğarız. Şenruh T, çev. Editörü. İstanbul: İnkılâp Kitapevi; 1993.p.10-35

8.Arı R. Üniversite öğrencilerinin baskın ben durumları ile bazı özlük niteliklerinin, ben durumlarına, atılganlık ve uyum düzeylerine etkisi. Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi. Ankara; 1989.

9.Akkoyun F, Bacanlı H. Sıfat tarama listesinin Türkçeye uyarlanması: TA ego durumu ölçekleri üzerine bir çalışma. V. Ulusal Psikoloji Kongresi Psikoloji – Seminer Dergisi Özel Sayısı 1990;8:637–643.

10.Büyüköztürk Ş. Faktör analizi: temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi 2002;37: 470-483.

11.Kline P. An easy guide to factor analysis. New York: Routledge; 1994.p.28-60

12.Hu LT, Bentlerb MP. Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal 1999;6(1):1-55.

13.Sümer N. Yapısal eşitlik modelleri: temel kavramlar ve örnek uygulamalar. Türk Psikoloji Yazıları 2000;3(6):49-74.

14.Field A. Discovering statistics using SPSS. London: SAGE Yayınları; 2005 Psychiatry Res 2012 May 30;197(3):270-4.











TJFMPC
Turkish Journal of Family Medicine
& Primary Care

e-ISSN: 1307-2048
© 2016 www.tjfmpc.gen.tr

Browser?
52.200.130.163